Bruukse banken

Kiek Dor!, Zwam, Voijer en een naamloze bank: rustpunten in natuurreservaat De Bruuk bij Breedeweg (Groesbeek)

Waterbeheeer in de Bruuk na beleming van watergangen najaar 2020 *Foto: Ad Lansink)

Kiek dor!

Wie de gebruikelijke wandeling maakt door de Bruuk, het mooie en stille natuurreservaat tussen Breedeweg en Horst, treft op strategische plaatsen langs de route een viertal stevige, houten banken. Drie banken dragen een naam: namelijk Zwambank, Voijerbank en Kiek Dor, met uitroepteken. Het vierde exemplaar staat naamloos te wachten op wandelaars, die even willen uitrusten. Die ‘bank zonder naam’ bevindt zich langs de landweg, die dwars door de Bruuk loopt, vanaf de ingang aan de Hoge Waldse weg in de richting van Horst. Waarom die bank geen naam heeft, valt evenmin te achterhalen als de diepere betekenis van Zwam en Voijer. Kiek Dor, dat is natuurlijk Groesbeeks voor de aansporing om verder te kijken dan de neus lang is, naar een toevallige reiger of ooievaar of naar het verrassende landschap.

Zwam

Normaal gesproken staat Zwam s voor een bepaald soort paddenstoelen, die in het najaar ook in de Bruuk te vinden zijn, zelfs niet ver van de Zwambank. Maar het ligt meer voor de hand, dat de Zwambank een zachtaardige variant is van de leugenbank: het praatmeubel voor mensen, die in hun vrije tijd met goede bedoelingen een loopje nemen met de waarheid. De omgeving van de Zwambank nodigt trouwens uit voor fantasierijke gedachten over natuur en landschap. Het uitzicht op het bijna kaarsrechte pad door het grote grasland biedt volop ruimte voor allerlei bespiegelingen, of voor serieuze zwampartijen over verleden, heden en toekomst. Het hoofd leegmaken, zogezegd: een zinnige therapie, voor alle mensen, die even willen ontsnappen aan de drukte van alledag.

Uitzicht van de Zwambank op het gaspad door de Bruuk (Foto: Ad Lansink

Voijer

Opheldering van de naam van de Voijerbank kost de nieuwsgierige wandelaar meer hoofdbrekens. Op het eerste gezicht doet Voijer denken aan voyeur: een gluurder, de man of vrouw die de neiging heeft anderen te bespieden. Maar Voijer kan – zeker wanneer de lange ij vervangen wordt door een y – een Groesbeeks woord zijn. Het veteranenelftal van Rood Wit, de befaamde voetbalvereniging uit Breedeweg, noemt zich immers de ‘voyers’. Verder speurwerk leidt naar de Bruuk zelf. Prins Ummenie de 60e van Groesbeek stelde zich bij zijn proclamatie op 22 november 2019 als volgt voor: Mijn naam is Andy Janssen, geboren en getogen in de Bruuk, dus eigenlijk enne voyer. Ik ben 53 jaar, zoon van Fief van Kul en Door van de Logt’. Zou Prins Ummenie 60 het naambord op de Voijerbank gespijkerd hebben?

Ans Lansink op de naamloze bank langs de landweg naar de Hoge Waldseweg (Foto: Ad Lansink)

Dummeling?

De komaf van Voijer lijkt dus opgehelderd, de etymologie niet. Wie meer weet, laat dat misschien horen. Terug naar de ‘bank zonder naam’, niet te voet maar in gedachten. Dat rustpunt midden in de Bruuk verdient eigenlijk ook een naam, in gewoon Nederlands of in echt Groesbeeks[1]. Het zomerse zicht op de paarse orchideeën biedt mogelijk een aanknopingspunt. Of de struwelen in het moerassig grasland aan weerszijden van de brede landweg, op zijn Groesbeeks Za:antweg. En anders het tijdstip, waarop de wandelaar geniet van de stilte. Bij het vallen van de avond zou de bank Dummeling gaan heten, of Maerge-licht, wanneer de naamgever net de zon heeft zien iopgaan. De Voijerbank haalde in 2019 een landelijk dagblad[2]. Of dat dat ooit het geval zal zijn met ‘Dummeling’ is even onzeker als de naam zelf.


Noten

[1] Charlotte Giesbers, Woordenboek van de Gelderse Dialecten. Rivierengebied. Deel: de wereld. Uitgeverij Matrijs (2008) ISVB 978-90-5345-367-4

[2] Trouw, 29 september 2019: Serie: Het Mooiste Nederland: Johan Nebbeling: Groesbeek stelt niet teleur maar de wijngaarden wel

De eerste Pfizer-prik

Wat mij opviel bij de GGD-prikstraat in Wijchen: goede sfeer, prima logistiek en alom blijdschap bij het inenten van 85+ers

Toch een historisch ogenblik: het bezoek aan de GGD-prikstraat voor de toediening van de eerste dosis van het Pfizer-vaccin. Ik heb ernaar uitgekeken, zij het soms met gemengde gevoelens, maar ook met gezonde nieuwsgierigheid. Berichten over mogelijke bijwerkingen vielen mee, maar lange wachtrijen bij enkele prikcentra niet. Positieve ervaringen van eerder gevaccineerde mensen hadden mij intussen hoopvol gestemd over de logistieke organisatie van de inentingen. Ook de snelle toename van het aantal vaccinaties droeg bij aan het zicht op een bij voorbaat geslaagde campagne. Welnu: daarin werd ik niet teleurgesteld. Integendeel. Na de ontvangst van de oproep verliep het maken van een afspraak perfect, inclusief de digitale bevestigingen. Ik moest me op 11 februari om 8.10 uur melden bij de prikstraat van de GGD-Zuid-Gelderland, aan de Havenweg 4 in Wijchen: een tijdelijk als prikstraat ingericht bedrijfsgebouw, dat vanuit Nijmegen goed te bereiken is. Ondanks kou en sneeuw arriveerde ik precies om 8.00 uur bij de tijdelijke GGD-vestiging. 

De vaccinatiekaart toont de echte priktijd: 8.12 uur. In die 12 minuten sinds mijn aankomst wees eerst een vriendelijke parkeerwachter de weg naar een vrije plaats. Vervolgens moest ik ongeveer 100 meter lopen naar de ingang van de prikstraat. Bij de controle van de papieren moest ik even wachten op twee voorgangers, waarna een arts mijn medicijnenoverzicht bekeek. Het akkoord voor vaccinatie gaf aan, dat de bloedverdunner – sinds 2017 onderdeel van mijn medicijnen-cocktail na de open-hart-operatie – noopte tot het twee minuten afdrukken van prikwond. Na een snelle administratieve controle verliep het prikken zelf snel en goed. Het vrijmaken van de bovenarm kostte meer tijd dan de prik zelf. Voorzien van de registratiekaart wees een andere medewerker de route naar de wachtruimte, waar ongeveer dertig voorgangers de voorgeschreven wachttijd van 15 minuten doorbrachten, ruim van elkaar, maar toch vaak ervaringen uitwisselend. En in het oog gehouden door een EHBO-medewerker.

Opvallend was de goede stemming in de prikstraat, zowel voor, tijdens en na de handeling waar alles om begonnen is. De medewerkers tonen stuk voor stuk hun hulpvaardigheid, ook wanneer wat uitleg nodig is. De bezoekers maken in het algemeen een opgeruimde indruk. Zij hebben kennelijk – net zoals ik – uitgezien naar wat miljoenen mensen over de hele wereld meemaken: het inenten met een pas ontwikkeld vaccin tegen een virus, dat zich nog steeds verspreidt en intussen ook nog muteert. De discussie die de pandemie in sommige media en in politieke kringen heeft losgemaakt, weerhoudt gelukkig een toenemend aantal mensen niet van de gang naar een van de GGD-prikstraten of naar andere plaatsen, waar vaccinaties van bijzondere groepen plaats vinden. De korte tijd, die ik zelf in de Wijchense prikstraat heb doorgebracht was in elk geval voldoende om te beseffen, dat het vaccineren van een groot deel van de bevolking een logistieke operatie zonder weerga is. Ik bewonder de wijze waarop de GGD en de talrijke medewerkers zich van hun taak kwijten.

Vaccinatie-gegevens van enkele Europese landen, vergeleken met cijfers van de Verenigde Staten, Europa als geheel, de Europese Unie , China en Rusland. Nederland blijft aanvankelijk achter maar komt geleidelijk dichterbij (Bron: OurWorldinData.og/coronavirus)

Natuurlijk is het nog te vroeg om een oordeel over de effectiviteit van de vaccinatie uit te spreken. Het verloop van de besmettingen met het Covid19-virus en de later opgedoken varianten zal leren, of en in welke mate het befaamde R-getal – de reproductie-factor – tot ver onder 1,0 kan worden teruggedrongen. Ook kan later pas worden vastgesteld, of met de beschikbare vaccins de mutanten voldoende bestreden worden. Naast het spoedig herstel van de normale verhoudingen, met name in economische, sociale en culturele zin klemt ook de vraag naar het toekomstig welzijn van de patiënten, die aan de besmetting met Covid19 een chronisch lijden hebben overgehouden. De coronapandemie is voorlopig de wereld niet uit, en Nederland evenmin. Maar dat neemt niet weg, dat de waardering voor alle inzet tot nu toe, op welk vlak dan ook, moet worden uitgesproken. Een deel van de waardering geldt voor de critici, die een positieve bijdrage wilden leveren. Opportunistische dwarsdenkers daarentegen riepen tegenkrachten op, die het coronabeleid tot een zware opgave maakten.  

Verschillen tussen de eerste en de tweede Covid19-golf, weergegeven in het aantal sterfgevallen per miljoen inwoners voor de in de grafiek aangegeven landen, waaronder Nederland (Bron: John Hopkins University, voor OurWorldinData.org/coronavirus)

Vast staat wel, dat 2021 een cruciaal jaar wordt voor de bestrijding van de Covid19-pandemie. Op betrekkelijk korte termijn wordt duidelijk of er na de eerste en tweede besmettingsgolf komt en zo ja, met welke intensiteit en omvang. Het naleven van de coronamaatregelen kost steeds meer moeite, ook al blijft het draagvlak voor afstand houden, mondkapjes dragen en zelfs gedwongen sluitingen hoog. Daarom is het belang van een goede en snelle vaccinatiecampagne groot. Met de komst van meerdere vaccins – eerst Pfizer, daarna Modena en nu ook Astra Zenica – kunnen steeds meer kwetsbare en risico-groepen bereikt worden. Hopelijk kunnen in de zomer van 2021 alle mensen gevaccineerd zijn, het merendeel zelfs voor de tweede keer. Wat voor Nederland geldt, geldt uiteraard voor de hele wereld. De geografische en demografische verschillen verklaren voor een deel de verschillen in de Covid19-cijfers. De globalisering verplicht de wereldwijde samenleving om alles te doen om de pandemie het hoofd te bieden, dichtbij en veraf. Vandaar dit bericht over de blijdschap over mijn eerste Pfizer-prik .

Shutterstock stelde clip-art-pictures ter beschikking als bijdrage voor de berichtgeving op sociale media

De vaccinatie-strategie van het Kabinet is in de afgelopen weken vaak bekritiseerd, door echte en vermeende deskundigen in de samenleving en door Tweede Kamer-leden, die te gemakkelijk vergeten, dat de Regering regeert en de Kamer controleert. De trage start van de vaccinatie campagne en het niet volledig volgen van het advies van de Gezondheidsraad waren – naast de onzekere levering van de overigens veelal in Europees verband bestelde vaccins – aanknopingspunten voor kritiek op minister Hugo de Jonge en op de GGD ’s. Die kritiek werd onderbouwd met vaccinatiecijfers van andere landen, alsof sprake was van een wedloop die hoe dan ook gewonnen moest worden. Voor het Kabinet wogen veiligheid en zorgvuldigheid zwaar, ook om het draagvlak voor een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad te versterken. Wie de actuele cijfers beziet, moet concluderen, dat de Nederland de achterstand geleidelijk aan inloopt. Belangrijker nog is de constatering, dat de waardering voor het vaccinatiebeleid steeds groter en breder wordt, ook in de politieke arena. De tweede Kamer stemde onlangs zonder debat in met een verlenging van de Noodwet met drie maanden. Dat is een opsteker voor Rutte en de Jonge. Of niet soms?

Oscar Goedhart (1938 – 2021)

Herinneringen aan een even bevlogen als bescheiden kunstenaar, die tegenstellingen omvormde tot betekenisvolle beelden

Beeldhouwer Oscar Goedhart aan de tekentafel (2006), gefotografeerd door Ger Loeffen voor Beeldspraak – Gesprekken met kunstenaars uit het Rijk van Nijmegen (2007) door Ad Lansink

‘Tegenstellingen blijven mij boeien. De kastanje: ruwe bolster met blanke pit. Licht bestaat niet zonder donker. Op de dag volgt de macht, en omgekeerd’, aldus Oscar Goedhart toen ik hem voor ‘Beeldspraak – Gesprekken met kunstenaars uit het Rijk van Nijmegen’ vroeg naar de tegenstelling tussen het ruwe gietsel en het gepolijste brons van zijn indrukwekkende beelden. Die tegenstelling werd een regelrechte wisselwerking, een wederzijdse versterking. Licht kan inderdaad niet zonder donker, en wit niet zonder zwart, zoals leven niet zonder dood kan bestaan. Toen ik onlangs het onverwachte overlijdensbericht van Oscar Goedhart kreeg, dacht ik terug aan zijn in meer opzichten ware woorden. Leven en sterven liggen in elkaars verlengde, ook al ‘moest nog zoveel gedaan en onderzocht worden: de tijd was te kort’. De rouwkaart verwoordt wat de even bevlogen als bescheiden kunstenaar voorvoeld moet hebben.

Harry van Kuyk: Groot Abecedarium (1973) met op cassette: Oscar Goedhart: Bronzen Zegel (1972)

Toen ik halverwege de zeventiger jaren Oscar Goedhart in de befaamde City Bar van Jo Samson leerde kennen, was hij al een gelauwerd kunstenaar. In 1968 had de gemeente Nijmegen hem al de prestigieuze Karel de Grote-prijs toegekend. Een fraaie serie van Bronzen Zegels sieren al talloze jaren de foyer van het Nijmeegs Stadhuis. Oscar’s zegel voor het Groot Abecedarium van Harry van Kuyk – een houten, met linnen beklede cassette met 26 reliëfprints en 5 zeefdrukken – was een mooie aanleiding voor onze eerste gesprekken in het bruine café aan de Houtstraat, ontmoetingsplaats voor kunstenaars, journalisten, mensen uit de Nijmeegse Benedenstad en enkele verdwaalde politici. Op die eerste gesprekken volgden er meer en meer op die mooie vrijdagavonden. Oscar was naast Rob Terwindt en Harry van Kuyk een van de kunstenaars, die mij onder het genot van aardig wat bier enthousiast hebben gemaakt voor eigentijdse kunst.

Oscar Goedhart: Bronzen Zegel voor Harry van Kuyk's Groot Abecedarium (1973)
Oscar Goedhart: Bronzen Zegel voor Harry van Kuyk’s Groot Abecedarium (1972-1973)

Oscar Goedhart was overigens een even bescheiden als sympathieke kunstenaar, die na het soms zware werk in zijn atelier uitzag naar ontmoetingen met andere mensen. In de City Bar en later bij Goosens op de Grote Markt trof hij allerhande figuren, met wie hij kon praten over zijn werk, maar ook over onderwerpen, die buiten het domein van de kunst lagen. Het dagelijkse wel en wee, ontwikkelingen in de politieke arena, verschillen tussen Nijmegen en Mook. Gesprekken om, zoals hij dat zelf verwoordde, ‘de tegenstelling tussen saamhorigheid en eenzaamheid te overwinnen’. Hij verwees tijdens het interview voor Beeldspraak naar het beeld ‘Eenzaamheid’, dat hij in 1973 maakte in opdracht van de gemeente Mook, ‘toen hij zich klote voelde, eenzaam ook’. Het unieke beeld op de oever van de Maas is een dierbare en tastbare herinnering aan de kunstenaar, die in zijn atelier aan de Kuilseweg in Mook veel mooie beelden heeft gemaakt.

Oscar Goedhart: Eenzaamheid (1973), gefotografeerd door Ad Lansink op 31 januari 2021 toen het water van de Maas aan het stijgen was

Toen uitbater Jo Samson in 1986 zijn bruine kroeg verkocht, verkasten nogal wat stamgasten naar Café Goossens. Gelderlander-journalist Harrie Janssen had als een soort kwartiermaker zijn stamcafé-genoten de kortste weg gewezen: honderd meter de Stikke Hezelstraat op. Ook Oscar Goedhart was met de regelmaat van de (vrijdag) klok in het kleine proeflokaal aan de Grote Markt te vinden. De ontmoetingen en gesprekken werden in de nieuwe, wat andere locatie voortgezet met dezelfde maar ook met nieuwe stamgasten. Oscar bleef ook daar wie hij steeds was: kunstenaar, denker en doener, maar ook luisteraar en prater, sympathiek een meevoelend. In 1994 vroeg Oscar mij – ook namens Ted Felen – of ik de expositie die hij met de befaamde glazenier in Galerie De Stijl in Velp zou houden, wilde openen. Ik aarzelde geen moment.  De glazenier, kunstschilder en graficus had ik al eerder, zij het niet in een kroeg, leren kennen. De duo-expositie moest wel iets bijzonders worden, een weerspiegeling van wat intro- en extroverte kunstenaars te vertellen hebben.

Oscar Goedhart; Eenzaamheid (1973) weliswaar met het gezicht naar de Maas maar toch ook in de samenleving van Mook (Foto: Ad Lansink)
Oscar Goedhart aan het werk in zijn atelier (1999)

Tijdens die bijzondere expositie in Velp – om precies te zijn op 21 juni 1994 – werd ik geraakt door een aanvankelijk non-figuratief beeld, getiteld ‘Ontmoeting II’. Twee onbestemde gestalten lijken elkaar te naderen, te ontmoeten ook, hoewel een zekere afstand tussen de figuren blijft bestaan. Zijn zij met elkaar in gesprek of is het een soort ‘stare down’: een stilzwijgende ontmoeting, die voor zichzelf moet spreken? De ruwe buitenkanten en de glanzende binnenzijden boeiden mij zozeer, dat ik korte tijd na de expositie in Velp besloot het bijzondere kunstwerk aan te schaffen. Enkele jaren later zou ‘Ontmoeting II’ in Groesbeek een bijzonder vervolg krijgen. De besturen van de Vereniging voor Praktische Hulpverlening (PH) en het Ds. Visscherfonds – twee loten van dezelfde stam – besloten om bij de opening van het gloednieuwe Dagactiviteitencentrum aan de Groesbeekse Tehuizen een kunstwerk te schenken. Mijn voorstel om Oscar Goedhart te benaderen leidde ertoe, dat ik met PH-voorzitter John Haalmeijer naar de Kuilseweg trok. Voorbeelden uit het fotoboek met een overzicht van Oscar’s werk zou ons inspiratie bieden. Toeval of niet: de keuze viel op ‘Ontmoeting II’, zij het op aanzienlijk groter formaat.

Oscar Goedhart: Splijtstoftafeltje – gedeeltelijk gepolijst brons – 13 x8 x 3,5 cm (Foto:Ad Lansink)

De onthulling van het beeld in de overdekte straat in het Dagactiviteitencentrum aan de Zevenheuvelenweg in Groesbeek werd een onvergetelijke dag, omdat we ons moesten afvragen hoe het beeld zou overkomen bij de bewoners van de Groesbeekse Tehuizen, mensen met een verstandelijke beperking. Later zou blijken, dat de reacties opnieuw een tegenstelling lieten zien: groot enthousiasme naast pittige kritiek, waardering naast vragen naar de betekenis van de grote bronzen figuren. De onthulling was ook onvergetelijk, omdat Oscar mij vroeg na afloop nog even mee te gaan naar de Kuilseweg om een borrel te drinken op de goede afloop van het pittige project. Daar verraste hij mij met een bronzen ‘Splijtstoftafeltje’, uit dank voor onze ontmoetingen en voor mijn suggestie aan mijn medebestuursleden hem de opdracht te verlenen. Inmiddels heeft Pluryn, rechtsopvolger van de Groesbeekse Tehuizen het Dagactiviteitencentrum gesloten en verkocht. Herbestemming van gebouw of grond leidt hopelijk tot een nieuwe, nog mooiere plaats van Oscar’s kunstwerk.

Oscar Goedhart: Ontmoeting I en Ontmoeting II (1993) – Brons op sokkel (Foto: Ad Lansink)

Het was een voorrecht om Oscar Goedhart te hebben leren kennen. We waren elkaar in de afgelopen jaren uit het oog geraakt. Stamcafés komen en gaan voorbij, en stamgasten zoeken soms een andere weg. Maar in de vier decennia, dat onze wegen elkaar vaak kruisten, soms zelfs wekelijks, heeft Oscar een onuitwisbare indruk gemaakt. Ik nodigde ook daarom Oscar uit om samen met Harrie Gerritz en Rob Terwindt werk te exposeren op de ere-tentoonstelling, die ik eind mei 1998 bij mijn vertrek uit de Tweede Kamer in Nieuwspoort mocht inrichten. Dat de gasten van mijn afscheidsfeest in Nieuwpoort mij enkele weken later als herinnering aan 21 jaar Tweede Kamer en evenzoveel jaren Nieuwspoort ‘Ontmoeting I’ kwamen aanbieden, betekende een versterking van de onzichtbare band met Oscar Goedhart. Zijn ‘Ontmoeting I en II’ doen mij elke dag terugdenken aan het zichtbaar resultaat van zijn werk, en zijn liefde voor het ontmoeten van andere mensen. Zijn naasten weten zich getroost en gesteund door zijn werk: een blijvende herinnering aan creativiteit, ambachtelijke inzet en dienstbaarheid

Oscar Goedhart: Voorstudies (2000) – Oscar verraste mij omstreeks 2002 met een drietal ingelijste bladen met voorstudies. Twee bladen zijn niet gesigneerd, het hierboven weergegeven blad wel. De schetsen laten zien hoe Oscar tewerk ging: eerst een eenvoudige, snelle schets op papier, voordat hij de vorm ging maken.

Rondje Thornsche Molen

Onverwachte kunstuitingen in het mooie landschap van de Oijpolder op de grens van Nederland en Duitsland

De Thornsche Molen (Foto: Ad Lansink)

Wie van Nijmegen over de Kapitteldijk naar Millingen aan de Rijn rijdt, ziet een paar kilometer na de driesprong naar Ooij en Millingen aan de rechterzijde een fraaie houten molen. Het is de Thornsche Molen op het punt, waar de Circul van Ooy, de Erlecomse Polder en de Duffeltse Polder elkaar raken. De molen markeert ook de grens tussen Nederland en Duitsland, die even verder samenvalt met de de uit het Meertje afkomstige Hauptwasserung. Volgens de overlevering was de molen al in de 15e eeuw een baken in het polderlandschap. De molen had veel te lijden van dijkdoorbraken en grensconflicten. In 1940 trad zware stormschade op. Helaas werd de in 1941 herstelde molen drie jaar later tijden de operatie Market Garden volledig verwoest. In 2005 ontstond het initiatief om de verwoeste molen te herbouwen. Het plan slaagde, met als resultaat dat de Gelderse Commisaris van de Koning in 2015 het opvallende bouwwerk kon openen.

Landschapskunst: OPEN – Paul de Kort – Op de achtergrond De Thornsche Molen (Foto: Ad Lansink)

De Thornsche Molen is een goed startpunt voor een korte of wat langere grensoverschrijdende wandeling door een deel van de Ooijpolder. De zuidelijke begrenzing met de stuwwal tussen Nijmegen en Kleef geeft een extra dimensie aan het polderlandschap. Wandelaars, die een korte maar interessante route van 2,5 km prefereren, gaan vanaf de parkeerplaats langs de Thornsche Molen naar een kleine brug over de Hauptwasserung, en slaan daarna meteen linksaf om het kanaal te volgen tot aan de 1 km verder gelegen grote brug. Al snel valt het oog op twee verschillende uitingen van landschapskunst: eerst ‘Open’: een kunstwerk van Paul de Kort, die op een bijzondere wijze het landschap wist te verbinden met een gedurfde installatie in de open lucht. Hij maakte een kunstmatig eiland en vormde met water, gras, zand, klei en baksteen de letters O, P, E en N. Zijn boodschap: stel je open voor het landschap, voor mensen en dingen om je heen: een toepasselijke oproep voor iedereen, die verder willen kijken dan zijn neus lang is.

Landschapskunst: 30 Menschenkinder – Anne Thoss (Foto Ad Lansink)

Verder lopend in oostelijke richting trekt een omvangrijke groep houten beelden de aandacht. Het zijn de ’30 Menschenkinder’, ontworpen door de kunstenares Anne Thoss uit het naburige Kleef. De dertig beelden – markante koppen op houten stammen – hebben iets weg van schaakstukken, met een onwezenlijke, soms zelfs angstige gezichtsuitdrukking. De in 2020 bij de herdenking van 75 jaar vrijheid opgetrokken beelden symboliseren de mensheid in tijden van turbulentie. Zij herinneren voorbijgangers aan het oorlogsgeweld in de polder. De dertig koppen van het monument, pal op de grens van Nederland en Duitsland, hebben stuk voor stuk een treurige gezichtsuitdrukking, De vijftien eikenhouten beelden aan de Nederlandse kant en de vijftien aan Duitse kant zijn ook een eerbewijs voor de burgers, die voor het oorlogsgeweld en ook voor het water moesten vluchten. De symboliek van landschapskunst bij de Thornsche Molen is actueel, nu onvrede en vervreemding de samenleving bedreigen. 

Sankt Martinskirche in Zyfflich (Foto; Ad Lansink – met telelens 4x)

Met een ‘open mind’ en nadenkend over de betekenis van de ’30 Menschenkinder’ vervolgt de wandelaar zijn tocht langs een fraaie Duitse boerderij langs het kanaal naar de driesprong, kort voor de grote brug over de Hauptwasserung. Wandelaars met voldoende uithoudingsvermogen en tijd slaan rechtsaf op de landweg naar Zyfflich. De oude Sankt Martinskirche met zijn kleine, spitse toren was al eerder zichtbaar. Wanneer de kerk open is, is een kort bezoek de moeite waard. De tocht gaat verder via de Querdamm naar het Wylerbergmeer, en vandaar over het fietspad terug naar De Thornsche Molen. Wandelaars, die de korte route hebben gekozen, lopen niet naar Zyfflich maar steken de Hauptwasserung over naar de Kapitteldijk. Via het fietspad naar Nijmegen komen zij langs een dassenburcht en lopen verder tot de kruising van de weg naar Wercheren en de Kapitteldijk. Daar bevindt zich de inrit naar de parkeerplaats van de Thornsche Molen. In de Coronawinter van 2020-2021 is het restaurant open voor koffie-to-go-ers.

30 Menschenkinder – Anne Thoss – Detail (Foto: Ad Lansink)

Met waarheid vertrouwen winnen

Truth and Trust: wijze woorden die blijven gelden na de aanslag op de Amerikaanse democratie tijdens de ‘Stop the Steal’ demonstratie en protestmars naar en in het Capitool in Washington DC op 6 januari 2021

Truth: Photo by Michael Carruth on Unsplash (Courtesy)

1: Wie op 6 januari 2021 via livebeelden van CNN de bestorming van Capitol Hill volgde, wist meteen dat na de markering van 2020 als jaar van de Covid19 pandemie, ook 2021 in alle nog te verschijnen geschiedenisboeken een opvallende plaats zal krijgen. Toen enkele dagen na de presidentsverkiezingen van 3 november 2020 vast stond, dat Democraat Joe Biden Republikein Donald Trump had verslagen, werd al verwacht dat de verliezer zich niet bij zijn nederlaag zou neerleggen. Ruim voor de verkiezingen had ‘serieleugenaar’ Trump al twijfel gezaaid door te speculeren over de fraudegevoeligheid van de poststemmen. Na de vaststelling van de uitslag – winnaar van de ‘popular vote’ en van de kiesmannen van he ‘Electoral College’ nam zijn verzet groteske vormen aan door het aanspannen van talrijke, op een na allemaal verloren gedingen, tot bij het Supreme Court toe. De vroege aankondiging van de protestmars naar Capitol Hill – uitgerekend op de dag, waarop het Congress de stemmen van de kiesmannen zou ratificeren – bevestigde zijn boze bedoelingen.

Het Capitool achter tralies, 10-22 januari 2021 (Photo: Ian Hutchinson on Unsplash (Courtesy)

2: Bestonden nog twijfels over de bedoelingen van grootspreker Trump – overigens geen groots spreker – dan werden die weggenomen door zijn president-onwaardige opruiing. De al even onbetrouwbare advocaat Guilani had met zijn ‘trial by combat’ de weg geplaveid voor zijn in complottheorieën gelovende vriend. De immense schare Trump-fans – vreemd uitgedoste figuren naast mensen in camouflage pakken, lopende vlaggemasten maar ook van stokken en ander wapentuig voorziene strijders – lieten zich Trump’s aansporing om naar het hart van de Amerikaanse democratie te trekken geen twee keer zeggen. Voor zijn aanhangers hoefde Trump niet in herhaling te vallen, voor zichzelf wel. De bestorming en (tijdelijke) verovering van het Capitool werd een trieste maar historische gebeurtenis zonder precedent. Gelukkig bleven de Instituties overeind. De zalen van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat werden ontheiligd, maar de afgevaardigden bleven tot diep in de nacht in de weer. De tegenstemmen van (te) veel Republikeinen bij de ratificatie stonden definitieve bekrachtiging van President Joe Biden en Vicepresident Kamela Harris niet in de weg..

3: Beschrijving van de taferelen binnen het Capitool is onnodig, ook gelet op de livebeelden, en de vele foto’s en filmbeelden die de dagen na de bestorming opdoken. Wie met mij de afgelopen weken de dramatische ontwikkelingen in de Verenigde Staten op zich heeft laten inwerken, kan tot geen andere conclusie komen dan afkeuring van Trump’s opzichtige poging om de democratie van de Verenigde Staten naar zijn autocratische hand te zetten. In zijn hoofd had hij met zijn onwaarheden en bedenksels een eigen werkelijkheid geschapen. Hij werd daarin bevestigd door zijn fans, waarvan hij de onvrede en frustratie zo had vergroot, dat zij wel moesten snakken naar een sterke leider. Een dictator hadden zij misschien op de (mis)koop toegenomen. Opvallend was intussen, dat veel politici en commentatoren – om het even op CNN, NBC, AP of ABC News – spraken over de noodzaak van ‘truth’ en ‘trust’: waarheid en vertrouwen dus. In veel analyses en beschouwingen werden die woorden, die slechts een letter van elkaar verschillen, geplaatst tegenover de talrijke leugens van Donald Trump en het forse wantrouwen van het merendeel van zijn aanhangers. De uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft duidelijk gemaakt, dat leugens het afleggen tegen de waarheid en wantrouwen tegen vertrouwen

The Story of the Declaration of Independence: Standaardwerk over de Onafhankelijkheidsverklaring. Persoonlijk Cadeau van Lewis Paul Bremer Bremer, Ambassadeur van de Verenigde Staten (1983-1986)

4: Toen ik in 1984 op uitnodiging van Lewis Paul “Jerry” Bremer III, de in 1983 aangetreden ambassadeur van de Verenigde Staten, een studiereis door Amerika mocht maken, wist ik weinig van het Amerikaanse twee-partijen-stelsel, de scheiding van de machten en de ingebouwde systematiek van ‘checks and balances’. Ik wist natuurlijk wel, dat de Republikeinen de conservatieve rechterzijde van het politieke landschap bevolkten, terwijl de ‘progressieve’ Democraten in het algemeen linksgeoriënteerd waren. Dat de twee machtsblokken hun eigen vleugels hadden lag evenzeer voor de hand als de stabiliteit van het midden, waarin ook Republikeinen en Democraten zich thuis voelden. In dat uitgestrekte midden vonden vooral de geopolitieke ambities een groot draagvlak, inclusief de internationale voorbeeldrol. Ronald Reagan was van 1981 tot 1989 dan ook een nauwelijks omstreden President. Hoewel ik mijn uitnodiging te danken had aan mijn belangstelling voor kernenergie liet de United States Information Agency mij toch vrij in de keuze van de onderwerpen, die ik me in mijn zeven weken lange rondreis eigen wilde maken. Ter voorbereiding van mijn reis door de Verenigde Staten had ik overigens op 4 februari 1984 van Ambassadeur ‘call me’me Jerry Bremer een fraai boek over de Amerikaanse Onafhankelijkheids-verklaring gekregen: een dankbetuiging voor zijn werkbezoek aan Nijmegen (Zie zijn brief ter afsluiting van deze blog).

Opdracht van Ambassadeur Jerry Bremer in The Story of the Declaration of Independence

5: Tijdens mijn boeiende studiereis, en ook de jaren daarna kwam ik steeds meer te weten over de politieke tegenstellingen in de Verenigde Staten, vooral door de bemoeienis van de Amerikanen met internationale conflicten. Dat ik me in latere jaren meer verwant voelde met de Democraten had te maken met het beleid op twee thema’s, die van meet af aan tot mijn werkterrein behoorden: volksgezondheid en milieubeleid. Overigens maakte Nederland zich in het algemeen weinig zorgen over wie in Amerika aan de touwen trok. De Republikeinen Georg H.W Bush (1983-1989) en zijn zoon Georg W. Bush (2001-2009) konden op vrijwel even veel waardering bogen als de Democraten Bill Clinton (1993-2001) en Barack Obama (2009-2017).  Omgekeerd maakten Republikein Ronald Reagan (1981-1989) en zijn politieke vrienden zich wel zorgen om de z.g. Hollanditis, het Nederlandse verzet tegen de plaatsing van kruisraketten op Woensdrecht of Volkel dat met de massale demonstratie bij de Haagse Houtrusthallen een hoogtepunt bereikte. Ruud Lubbers komt de eer toe van een doorbraak in het befaamde dubbelbesluit. Na de val van de Muur in 1989 kon dat moeilijke dossier worden gesloten. De verhouding met de Verenigde Staten werd genormaliseerd

6: Na mijn vertrek uit de Tweede Kamer volgde ik de Amerikaanse politiek op grotere afstand, ook al bleef de interesse voor het tijdloze thema van het klimaatbeleid. De ongedachte komst van Donald Trump in het Witte Huis bracht mijn nieuwsgierigheid terug, ook door de zorgen over het toenemend nationalisme in Europa. Het merkwaardige Amerikaanse kiesstelsel leidde tot de verkiezing van een gewiekste zakenman en volbloed nationalist: een vreemde vogel in het befaamde Oval Office. Wat moest dat worden: een non-politicus en echte populist als president van de machtigste natie van de hele wereld. De mondiale samenleving hield de adem in. Al snel bleek, dat de sleutelwoorden ‘truth’ en trust’ ver te zoeken waren. Trump overdreef naar believen en verkocht de ene leugen naar de andere, Hij bleek een impulsief bestuurder, die meer oog had voor zichzelf dan voor de Amerikaanse samenleving. Internationale verbanden zoals de WHO zag hij niet zitten en mondiale vraagstukken zoals het klimaatbeleid kwamen in zijn narcistische kraam niet te pas.

Ranonkels 20-01-2021: ‘First glimpse of a new vision’, after the ‘zero-strategy chaos (Foto: Ad Lansink)

7: Zes dagen voor zijn beëdiging hield President-Elect Biden een indrukwekkende rede. CNN noemde zijn televisietoespraak ‘the first glimpse of a new, more traditional and detail-oriented vision of presidential leadership after the zero-strategy chaos of the Trump years. Trump’s ‘zero-strategy chaos’, gevoed door leugens, misleiding, ontkenning van de verkiezingsuitslag, verloren gedingen en pogingen tot manipulatie van gekozen bestuurders werd door de bestorming van het Witte Huis een regelrechte test van de Amerikaanse Instituties: het Congress, de Constitutie en de Amerikaanse Krijgsmacht. De eensgezinde legerleiding maakte in een zelden vertoond Memorandum for the Joint Force (Zie Handtekeningen) aan alle militairen duidelijk, dat zij de Constitutie eerbiedigen. ‘As Service Members, we must embody the values and ideals of the Nation’. Daarmee kozen de Instituties voor de democratische rechtsorde, en tegen de pogingen van Donald Trump om een autocratie naar eigen snit te vestigen. Joe Biden op zijn beurt bleef in de dagen voor zijn inauguratie terughoudend. Wel trof hij nauwgezet – ondanks het gebrek aan medewerking van de vertrekkend President – de alle voorbereiding voor een zorgvuldige transitie. Inclusief de formatie van een deskundige, vertrouwenwekkende staf. 

Handtekeningen van Joint Chiefs of Staff of U.S. Army onder het Memorandum for the Joint Staff about the violent riot in Washington D.C. on January 6, 2021

8: Wanneer autocratische politici zoals Trum verslingerd raken aan de macht kunnen zij daar geen afstand van doen. Zij zijn overtuigd van eigen gelijk en omringen zich met louter jaknikkers. Op tegenspraak staat verwijdering uit kabinet of staf. Liegen en bedriegen: daar draait het om. Nu al is evident, dat in de Verenigde Staten overdrijving, misleiding en leugens tijdig zijn ontmaskerd. De roep om een sterke man als gevolg van onvrede en wantrouwen is door de meerderheid van de bevolking niet gehoord. Maar het z.g. Trumpisme is niet dood. Joe Biden, de 46e Amerikaanse President staat daarom voor een immense opgave. Hij moet grote vraagstukken – Covis19 pandemie, economie, sociale inclusiviteit – aanpakken, verzoening teweegbrengen en zijn eigen achterban consolideren, zo niet versterken.  De Constitutie en de overeind gebleven Instituties zullen hem daarbij helpen, in de wetenschap dat de representatieve democratie stoelt op wederzijds vertrouwen. Om met twee trendy stopzinnen te eindigen: Het is wat het is: de waarheid zoeken en vinden, de werkelijkheid onder ogen zien, het vertrouwen herstellen: een enorme uitdaging. We gaan het zien. Hopelijk, in de Verenigde Staten en elders, ook in Europa, ook in Nederland.

Een achteraf historische brief: In het najaar van 1983 kreeg ik een uitnodiging van de Amerikaanse Ambassade in den Haag voor een diner ter ere van het bezoek van Visting Ambassadeur Kennedy, die op doorreis was naar het IAEA in Wenen. Tijdens het diner werd met een twaalftal gasten gesproken over kernenergie. Mijn echtgenote Ans zat tegenover Ambassadeur Lewis Paul Bremer – voor intimi Jerry – en sprak met hem over Nijmegen. Ik vroeg hem bij de afsluiting van het diner of hij interesse had voor een bezoek aan ‘that famoud old town’. Hij antwoordde bevestigend. Bij een tweede ontmoeting op een congres in Zandvoort herinnerde ik hem aan mijn invitatie. Op 3 februari 1983 organiseerden burgemeester Frans Hermsen en ik een uitgebreid werkbezoek aan Nijmegen. Dat bezoek werd afgeslotenmet een informele ontmoeting in ons huis aan de Willem Schiffstraat, in aanwezigheid van een veertigtal gasten. Jerry Bremer zou jaren later naam maken als hoofd van de antiterrorisme-afdeling van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, als adviseur van het ministerie van binnenlandse veiligheid en als bestuurder van Irak namens de Coalition Provisional Authority (2003-2004)

Voorbij de tijdgeest

Tegenstellingen bij een moeizame jaarwisseling: licht en donker, vreugde en verdriet, rechten en plichten, hoor en wederhoor en niet te vergeten: liefde of macht

Licht en duisternis langs de Rijn bij Braubach, ten zuiden van Koblenz (Foto: Ad Lansink)

Kan een vrijwel verloren jaar toch nog winst opleveren? Die vraag klemt, temeer waar de mooie, ronde getallen van twintig-twintig de verwachting van een nieuw begin opriepen. De alom zichtbare onvrede had kunnen verdwijnen. Inspiratie had de creativiteit kunnen voeden, en een onbevangen start had de samenleving vooruit kunnen helpen op de weg naar duurzame ontwikkeling. Intussen weet de hele wereld wel beter. Covid19 zaaide overal verdriet en verderf. Alle zeilen moesten en moeten worden bijgezet om de plotselinge pandemie te bestrijden. Inmiddels raakten meer dan 80 miljoen mensen besmet en stierven bijna 2 miljoen mensen aan de vreemde ziekte. Pasen, Hemelvaart en Pinksteren werden niet de gebruikelijke vieringen van wederopstanding, en Kerstmis nauwelijks het feest van het licht, waarnaar gelovigen en ongelovigen elk jaar verwachtingsvol uitzien

Over het licht van Kerstmis gesproken: het weinige licht lijkt opgeslokt te worden door de duisternis, aldus Monseigneur Jan Hendriks, de bisschop van Haarlem tijdens zijn preek bij de Kerstviering in de lege Amsterdamse Sint Nicolaaskerk. Die ware woorden typeerden bij uitstek de sombere gevoelens aan het einde van een moeizaam jaar. Vrijwel alle landen zagen zich gedwongen om een gedeeltelijke, intelligente of volledige lockdown af te kondigen. Thuis werken (of blijven) en anderhalve meter afstand houden werden het parool, al dan niet met mondkapjes.  Wat in de nachtelijke uren van Eerste Kerstdag voor talloze kerkgangers een gezamenlijke viering had moeten worden, moest plaats maken voor een afstandelijke livestream in eigen huis of een sobere Dageraadsmis in de Nijmeegse Petrus Canisiuskerk. Daar zei Pastoor Eduard Kimman SJ tegen dertig kerkgangers: God is liefde, geen macht.  

Anderhalve-meter-samenleving: Buurtborrel op 1e Paasdag 2020 in de Willem Schiffstraat 3-17 in Nijmegen (Foto: Ad Lansink

De Bisschop van Haarlem sprak in Amsterdam zijn toehoorders moed in door de afstand tussen licht en donker te verlengen met de tegenstelling tussen goed en kwaad. Het kwade schreeuwt, aldus Jan Hendriks, maar het goede fluistert. Hij gaf daarmee helder aan, dat de samenleving niet moet luisteren naar de bijna alomtegenwoordige schreeuwlelijkers, maar oren en ogen moet openen voor de bescheiden maar zinvolle geluiden van fluisteraars. Die rustige en wijze zegslieden vallen niet meteen op te midden van het lawaai van ‘fake nieuws’, botte leugens en miscommunicatie, maar verdienen wel aller aandacht, al was het alleen al om een evenwichtige en faire oordeelsvorming te waarborgen en het ook door sociale media aangetaste vertrouwen in elkaar te herstellen.  

Column Tommy Wieringa NRC 24 december 2020

Licht en duisternis horen bij elkaar, zoals vreugde en verdriet, hoop en vrees. Dat geldt ook voor duale begrippen als rechten en plichten, hoor en wederhoor, schuld en onschuld en – ander woord voor jaarwisseling – oud en nieuw, nu vaak gevolgd door het woord politiek. Wie de tegenstelling tussen oude en nieuwe politiek beziet, ontdekt controverses, die dieper snijden: het verschil tussen denken en doen op korte en lange termijn, de afstand tussen vorm en inhoud, het gedrag van eendagsvliegen enerzijds en mastodonten anderzijds, het overwicht van emotie en het onderwicht van ratio. De discussie over oud en nieuw betreft ook het journalistieke domein. De mannen en vrouwen, die kranten vorm en vooral inhoud geven, krijgen van de snelle ‘internet-influencers het etiket van de oude journalistiek opgeplakt. Blogs en ‘social media’ zijn allemans voertuigen van berichten en vooral opinies. Via talkshows, podcasts en visuele trucs laten nogal wat journalisten zich sturen door lees-, kijk en luistercijfers: een mediacratie, die autocratie bevordert en democratie bedreigt.

Op de grens van 2020 en 2021 is de vraag gerechtvaardigd, of de democratische instituties bij machte zijn om zich staande te houden onder die autocratische dreiging, die in de Verenigde Staten de tijdige aanpak van de corona-epidemie heeft belemmerd. Het Amerikaanse volk heeft haar vertrouwen uitgesproken in de democraat Joe Biden. Maar de autocratische krachten, voor een deel stoelend op populisme en nationalisme, zijn met de wisseling van de wacht in Washington niet weg, niet in de VS en evenmin in Europa, waar de volksvertegenwoordigers uit het midden van het politieke spectrum hoop kunnen putten uit de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen (vooropgesteld, dat Donald Trump zijn doldrieste verzet tegen zijn verlies tijdig staakt).

Zomaar een doel in 2021: Billerbeck in Nord Rein Westfalen met de karakteristieke Ludgeri-Dom, midden in het kleine centrum (foto: Ad Lansink)

Terug naar de (andere) tegenstellingen: in de NRC van 24 december 2020 schreef Tommy Wieringa een indrukwekkende column over het begin van de pandemie, een hachelijk avontuur, dat slecht kon aflopen, maar ook iets nieuws kon oplevereneen moment tussen hoop en vrees, verwarrend en verwachtingsvol.  De gelouterde schrijver toont ook aan, hoe het virus zijn objectiviteit verloor, gepolitiseerd raakte en tot conflictstof werd. Welnu, Covid19 blijft conflictstof. Is het niet het type van de lockdown, dan zijn het wel de mondkapjes. Is het niet de vaccinatiestrategie, dan zijn het wel het tempo, de plaats en de risicogroepen waar te beginnen. Met Tommy Wieringa verlang ik terug naar het begin van het jaar – niet feitelijk, wel overdrachtelijk – toen het eigenbelang voor even ondergeschikt was aan iets dan groter was dan wij. Voor even? Nee liever langer dan vandaag en morgen. De tijdgeest van egotripperij voorbij, met het leergeld van de winst- en verliesrekening van 2020, op weg naar saamhorigheid die bindt in 2021 en daarna.

Klokketoren van de Dominicuskapel van Huize Rosa in Nijmegen (Foto:Ad Lansink)

Zonder vuurwerk maar met (wel)luidende klokken op weg naar een voorspoedig, gezond en Zalig Nieuwjaar

Trefpunt Heyendaal

Bespiegelingen en herinneringen bij een samenloop van gebeurtenissen op het knooppunt van wetenschap en samenleving

Wat ooit gewoon was, gebeurde onlangs weer eens: een reeks uiteenlopende ervaringen, die toch met elkaar te maken hebben. De verbindende factor in een wonderlijke week was Heyendaal, het domein van de in 1959 nog Katholieke Universiteit, waar ik toen aan mijn achteraf merkwaardige loopbaan begon. De eerste opvallende gebeurtenis in de derde week van October 2020 was de plotselinge publicatie van een discutabel plan. De gemeente Nijmegen, Radboud Universiteit, HAN en ROC willen namelijk de Heyendaalseweg doorknippen. Het tweede wel verwachte niettemin te betreuren feit betrof het bericht, dat de Radboud Universiteit zich van de Nederlandse bisschoppen niet meer katholiek mag noemen. Kort daarna volgde het overlijdensbericht van Willie van Lieshout, die lange tijd het bestuurlijke boegbeeld van de Katholieke Universiteit was. De reeks gebeurtenissen werd afgesloten met de uitreiking van de Ds. Visscherprijs 2020 in de Aula van de Radboud Universiteit. Ondanks de corona-beperkingen was de 13e editie van de tweejaarlijkse bekroning van het beste proefschrift op het terrein van de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking een memorabele plechtigheid. Een impressie is naast enkele videos te vinden op de vernieuwde website van het Ds. Visscherfonds. Over de campus Heyendaal terugfietsend naar huis, wisten medebestuurslid Marielle Ouwens en ik vrijwel zeker, dat de 14e Ds. Visscherprijs opnieuw in de fraaie  Aula van de Radboud Universiteit zou moeten worden uitgereikt. De prijs verdient, zo is na meer dan een kwart eeuw ervaring wel duidelijk, een academische omgeving.

Prijsuitreiking 13e Ds. Visscherprijs 2020 in de Academiezaal van de Radbouduniversiteit: drie genomineerden met de winnaar in het midden. Van links naar rechts: Maaike van Rest, Tessa Frankena en Cis Vrijmoeth (Foto: Marielle Ouwens)

Raboud Universiteit niet langer katholiek

Bij de prijsuitreiking wees ik met het noemen van de wapenspreuk ‘In Dei nomine feliciter’ voorzichtig naar de grondslag van de Radboud Universiteit. Aanleiding voor een die eerdere naamswijziging was de wens om de ‘corporate identity’ van universiteit en ziekenhuis met elkaar te verbinden. Sint Radboud had naam gemaakt, ook al verdween de verwijzing naar de heiligheid. Het besluit van het episcopaat om de Radboud Universiteit de katholieke signatuur te ontnemen getuigt niet van grote wijsheid. Toegegeven: de signatuur was al uitgehold door de vrijheid, die opeenvolgende universitaire bestuurders zich hadden toegekend bij enkele voor de katholieke gemeenschap moeilijke thema’s zoals abortus en euthanasie. In het kielzog van de tijdgeest is het kennelijk lastig de idealen van de katholieke geloofsgemeenschap overeind te houden. Maar juist nu de beleving van het geloof in onze contreien te wensen overlaat, is een nieuwe, andere emancipatie geboden.

Ad Lansink wijst in de Senaatskamer van de Aula op zijn leermeester Dries van Melsen, hoogleraar en oud-voorzitter van het College van Bestuur van de Radboud Universiteit (Foto: Marielle Ouwens)

Het schrappen van de katholieke signatuur kent intussen alleen maar verliezers. De bisschoppen treft blaam, omdat zij de feitelijke betekenis van de Radboud Universiteit miskennen en de statutaire strijd kortzichtig beëindigen. De universitaire bestuurders beseffen op hun beurt te weinig, wat de oprichters van de Katholieke Universiteit destijds beoogden: emancipatie van de wetenschap, niet als waan van de dag maar als een voortdurende bron van inspiratie en bemoediging. Ik vermoed, dat onder Willie van Lieshout en Dries van Melsen – beide topbestuurders heb ik destijds regelmatig ontmoet en gesproken – naam en grondslag van de Radboud Universiteit ongewijzigd zouden zijn gebleven. Hoe anders was overigens de tijd, toen ik in 1959 op bezoek bij directeur Jaques de Leeuw in Huize Heyendaal belandde. Mijn sollicitatie gold de Faculteit van de Natuurwetenschappen, maar het laboratorium van Prof. Dr. Gerard van Os – mijn latere promotor – was nog gevestigd op het terrein van de Medische Faculteit. Bij mijn sollicitatie moest ik een geloofsbewijs, uitgereikt door de pastoor van de Arnhemse St Josefparochie tonen. Mijn vader, die in de jaren veertig had gecollecteerd voor de Katholieke Universiteit, was blij met mijn overgang van Utrecht naar Nijmegen. Ik herinner me uit die ‘oertijd’ overigens een hoogleraar, die in zijn publicaties ‘Katholieke Univsersiteit’ wegliet. Op mijn vraag waarom hij ‘Universiteit van Nijmegen’ schreef, kreeg ik te horen: publicaties van een katholieke instelling worden minder serieus genomen. Zelf bleef ik de naam van de Katholieke Universiteit trouw, ook tijdens de woelige jaren 1968-1971, toen de K volgens Ton Regtien, Hugues Boekraad en de hunnen even werd ingeruild voor de K van Kritiese Universiteit.

Verkeersplan Heyendael

Omleiding gemotoriseerd verkeer om de campus Heyendael bij realisering nieuw verkeersplan (Bron: De Gelderlander)

Terug naar het begin van deze bespiegeling: de gedeeltelijke afsluiting van de Heyendaalseweg, waarmee vrijwel het hele gebied ten zuiden van de spoorlijn naar Venlo een echte campus wordt. De Heyendaalseweg speelt sinds mijn komst naar Nijmegen een permanente rol in het persoonlijk vervoerspatroon, zowel vanwege de werkkring tussen 1959 en 1977 als door het thuisadres, dat vanaf 1960 tot 1981 in Brakkenstein lag. De Heyendaalseweg moet ik duizenden keren hebben gelopen, gefietst en met scooter of auto hebben bereden. Het was en is de onbetwiste levensader voor Brakkensteiners, de kortste weg naar de campus en het centrum. Dat de stadsbussen het eerste deel zijn gaan mijden wil niet zeggen dat het doorknippen een logisch vervolg of een verstandige zet is. De verkeersdrukte op de alternatieve routes – Sint Annastraat en Groesbeekseweg – zal gemiddeld met meer dan 25 % toenemen. De plannenmakers erkennen dat voluit. Meer bewonerszullen dus geluidshinder gaan ervaren. Het gemotoriseerd verkeer zal ook meer kilometers maken, waarmee de uitstoot van CO2 en fijn stof zal toenemen. Wie het plan nader bekijkt ontdekt snel, dat nieuwe knelpunten gaan ontstaan. Bestaande knelpunten – denk bij voorbeeld aan de rotonde bij de Dominicuskerk – worden niet weggenomen. De oorzaken van de verkeersdruk liggen niet in de wegenstructuur maar in de situering van grote onderwijsinstellingen, vlak bij elkaar. Dat biedt voor- maar ook nadelen. Tegenover de voordelen van samenwerking en nabijheid van  Station Heyendaal staan het nadeel van de grote verkeersdruk, ook van fietsers. Dat nadeel blijft bij het doorknippen van de Heyendaelseweg, en verschuift slechts naar elders,

Wapenspreuk

In Dei Nomine Felicitar: Wapenspreuk van UNC Radboud en Radboud Universiteit

Vanuit Brakkenstein wordt intussen weinig meer gehoord, en uit de Nijmeegse Gemeenteraad evenmin. Of raadsleden nog een wegenschouw houden – zoals vroeger gebruikelijk was – weet ik niet. Maar een nader onderzoek naar de voors en tegens van het doorknippen van de Heyendaalseweg is nodig, al was het alleen al om de waardevaste en historische wegenstructuur in Nijmegen-Oost en Nijmegen-Zuid niet nodeloos op de proef te stellen. De plannenmakers van RU, HAN, ROC en Gemeente Nijmegen zouden zich nog eens moeten beraden over de vraag of het gepresenteerde plan wel verstandig is. Heroverweging is een echte uitdaging voor het tref- en knooppunt van wetenschap en samenleving, met de wapenspreuk van de Radboud Universiteit als een positief teken aan de wand van de toekomst: In Dei Nomine Feliciter, ofwel: mogen wij in Gods naam gelukkig voortgaan. Of die wapenspreuk met de tekens van duif, kruis en kroon de tand van tijd en tijdgeest overleven, staat nog niet vast, evenmin als andere materiële en immateriële zaken. De tekens van kruis – katholieke kerk- en kroon – Karel de Grote – hebben in elk geval eeuwigheidswaarde. En verleden, heden en toekomst blijven elkaar treffen op de campus Heyendael.

 

One Leaf 20/40

In 1993 maakte Harrie Gerritz van een eikenblad een grafisch teken van verbondenheid en vriendschap, een teken dat in november 2020 bevestigd werd

Bosgebied langs het voet- en ruiterpad van de Zevenheuvelenweg naar De But (Foto: Ad Lansink)

Toeval bestaat niet, zo leerde ik van kunstenaar Han Klinkhamer toen ik met hem sprak over het ontstaan van zijn landschapsschilderijen. Hij hield het op genade. Sinds die ontmoeting heb ik mij die uitspraak in wat sterkere bewoordingen eigen gemaakt: toeval bestaat niet, genade wel. Maar soms twijfel ik over de stelligheid van die (nog lang niet staande) uitdrukking. Zo ook onlangs tijdens een wandeling door over het pad Bovve Hel naar De But, het fraaie natuurgebied ten noorden van golfbaan Het Rijk van Nijmegen. Een op het eerste gezicht saai bos trok mijn aandacht vanwege de tegenstelling tussen de lange, dunne sparren, kaarsrecht in het gelid, en de omgezaagde bomen of omgevallen bomen, dwarsliggers alsof zij de weg door het bos wilden versperren. Wat een symboliek: de overgrote meerderheid van bomen staat recht overeind.

Bladeren van Amerikaanse eik langs de Bovve Hel in Groesbeek (Foto Ad Lansink)

Even verder zag ik een heel andere paradox, een vreemd beeldrijm van een laag struikgewas – kennelijk de uitgroei van een eerder omgezaagde Amerikaanse eik – met de karakteristieke bladeren in bekende bruine herfstkleuren. Op de achtergrond was het bos met de kaarsrechte sparren nog steeds nadrukkelijk aanwezig. De tegenstelling kon niet groter zijn, het toeval – of de genade – evenmin. Want enkele dagen voor de wandeling hadden Sophie van Kempen en Klaas Bouwmeester ons bij de corona-proof viering van ons 60-jarig huwelijk verrast met One Leaf, een bijzondere grafiekmap van Harrie Gerritz. De kunstenaar uit Wijchen vond jaren geleden op zijn wandeltochten een eikenblad, dat hem inspireerde tot het maken van zeven even eenvoudige als indrukwekkende grafische prenten. De reeks begint met One Leaf Conceptual: de contouren van het blad op een achtergrond van geruit papier. De overige zeefdrukken zijn variaties op het thema Dancing Leaf.  

Dat onze vrienden de map One Leaf hadden uitgekozen om ons te bemoedigen op de verdere levensweg was achteraf begrijpelijk. Terugdenkend aan de opening van Harrie Gerritz’ expositie Tekens van het landschap, waar ik de gasten mocht toespreken over de Toren van Babel, herinner ik me levendig het dankwoord van Harrie Gerritz aan pastor Marieke Meek. De kunstenaar onderstreepte zijn waardering voor de staf van Kerkelijk Centrum De Schakel in Wijchen met de aanbieding van een editie van de map One Leaf.  Sophie en Klaas waren ook aanwezig. Zij kwamen waarschijnlijk daar op de gedachte om Harrie Gerritz te vragen of hij nummer 20 van de 40 edities nog in zijn bezit had. Twintig plus veertig is immers zestig. Dat getal paste bij de mijlpaal, die we op 5 november 2020 in de stilte van de coronatijd passeerden.

De map One Leaf (1993) bevat zeven, op het atelier van Piet Zegveld in Arnhem verzorgde zeefdrukken, vanaf een sober en eenvoudig ontwerp tot een gecompliceerd beeld, waarin zowel door de vormen als de kleuren een relatie tot het latere werk – schilderijen en grafiek – van Harrie Gerritz herkenbaar is. Alle zeefdrukken zijn gebaseerd op de bladvorm van een Amerikaanse eik – Quercus rubra – met een wigvormige bladvoet en vier tot vijf spitse, getande lobben. Die vorm verschilt duidelijk van de bladeren van de Wintereik – Quercus petraea – die vroeger vaak de Hollandse eik werd genoemd. Het blad van de Wintereik heeft een wigvormige voet, is ondiep en regelmatig gelobd. De bladhelften vormen elkaars spiegelbeeld. Anders dan bij de Amerikaanse eik ligt de grootste breedte van het blad ongeveer in het midden

Ontmoeting van Harrie Gerritz met Sophie van Kempen en Klaas Bouwmeester bij de opening van zijn expositie ‘Tekens in het landschap, op 4 oktober 2020 in Kerkelijk Centrum De Schakel in Wychen

Bij het doorbladeren van One Leaf keren mijn ogen steeds terug naar zeefdruk Dancing Leaf V, waar de delen van het blad een eigen, gekleurd leven gaan leiden zonder elkaar lps te laten. Het door Harrie Gerritz verbeelde eikenblad wordt daarmee een mooie metafoor voor de samenleving, de universele gemeenschap waar het elkaar vasthouden in goede en minder goede tijden vanzelfsprekend is, of zou moeten zijn. Eenheid in verscheidenheid, met de beelden van Damcing Leaf als eenzichtbaar teken van verbondenheid en vriendschap in een tijd, waarin saamhorigheid meer dan ooit geboden is. Harrie Gerritz tekende meer dan 25 jaar geleden het meervoudige eikenblad, waarschijnlijk zonder te beseffen, dat zijn verbeelding symbool zou kunnen staan voor saamhorigheid en gedeelde verantwoordelijkheid. 

NB: De afbeeldingen in het gallerij-format tonen allemaal een grijze schaduwrand aan de onderzijde, in tegenstelling tot de originele afbeeldingen. Onderzocht wordt wat daarvan de oorzaak is.

Herfst in De Bruuk

Wandeling door het natte maar veelkleurige moerasgebied bij Groesbeek, waar naast het werk aan de verbetering van de sloten paddestoelen blijven verrassen

Paddenstoelen in De Bruuk: Prachtvlamhoed (Foto’s: Ad Lansink)

Kenners weten, dat de vochtige blauwgraslanden van natuurreservaat De Bruuk, gelegen vlak bij de Duitse grens tussen de Groesbeekse kerkdorpen Horst en Breedeweg, oppervlakte- en grondwater nodig hebben om volledig in stand te blijven. Enkele dode bomen herinneren niet voor niets aan tijden van te grote droogte. Staatsbosbeheer en de Provincie Gelderland werken al geruime tijd samen om de waterstanden in De Bruuk op peil te brengen en te houden, De regenval van de afgelopen weken was een mooie aanleiding om weer een bezoek aan het ook landschappelijk boeiende gebied te brengen. Met eigen ogen kan immers vastgesteld worden, of het nieuwe regenwater oppervlaktewater is geworden en gebleven.

Pas gemaaid blauwgrasveld en wilgenstruwelen. Op de voorgrond koninginnekruid. (Foto: Ad Lansink)

Bij de gebruikelijke ingang van De Bruuk leerde een meters hoog bord al, dat de beheerders van het fraaie natuurgebied het niet bij plannen laten. Op een kaartje wordt aangegeven, waar ingrepen nodig zijn. Sinds augustus 2010 is een aannemer aan het werk om de binnenkant van diverse sloten en greppels te voorzien van een stevige leemlaag. Die (bijna) natuurlijke bedekking moet de uitloop van kalkrijk kwelwater tegengaan. Dat kalkrijke water zorgt voor het behoud van bijzondere plantensoorten: blauwe zegge, Spaande ruiter en niet te vergeten de befaamde orchideeën: de voor De Bruuk karakteristieke planten, die in de zomer voor heel wat mensen aanleiding zijn om een wandeling te maken in de landelijke oase.

Op de kaart is goed te zien, in welk deel van De Bruuk de sloten lopen, die in aanmerking komen voor een behandeling met leem. Aan de wetzijde van het natuurreservaat zijn nagenoeg geen werkzaamheden gepland, in het middengebied ook nauwelijks. Wel valt in de zuid-oost-hoek de leemberg op, naast zware rijplaten, waarop de leemkar zijn lading naar de sloten vervoert. Bij de kruising van de lange (op de kaart lichtblauwe) landweg, midden door De Bruuk en het pad dat van oost naar west de afscheiding vormt tussen de blauwgraslanden en het bosgebied, is goed te zien welke sloten aangepakt worden. Paaltjes met een oranje kop maken duidelijk tot hoever de leemlagen worden aangebracht. Het resultaat van de beleming blijft voor outsiders voorlopig onzichtbaar. Die outsiders rekenen er wel op, dat in het voorjaar van 2021 niets meer te zien zal zijn van de forse ingrepen nu.

Beleming van de sloten in De Bruuk: links de ‘vernieuwde’ sloot, rechts de tijdelijke rijplaten, in de verte de dragline, waarmee de beleving wordt uitgevoerd (Foto: Ad Lansink)

Langs de brede sloot in de richting van Horst is een kolossale machine aan het werk. Vanaf de niet-modderige kruising is goed te zien, waarmee de dragline-machinist bezig is: het uitdiepen van de geul om het slib te vervangen door een stevige leemlaag. Hij zet zijn gloednieuwe – of pas schoongemaakte – apparaat stil, klimt uit zijn cabine, en roept: ‘U zult zich wel afvragen, wat zijn die lui hier in Godsnaam aan het doen?’ Ik antwoord hem, dat het informatiebord over de beleming van de sloten mijn nieuwsgierigheid had gewekt. Hij gaat verder met: ‘Wel vreemd he,, dat dit werk nu moet gebeuren, ik doe dit liever in de zomer. Maar ja’. Gelijk heeft hij. Maar Staatsbosbeheer denkt daar kennelijk anders over. En wandelaars misschien ook wel. Zij verkiezen waarschijnlijk droge paden boven zwarte modder en gladde rijplaten.

Op zoek naar de ‘leemwerken’ trekken niet alleen sloten de aandacht, ook pas gemaaide blauwgraslanden, via een vreemd ritme verspreide bosschages en – anders dan in de zomer – allerlei paddenstoelen op onverwachte plaatsen. Aantal en verscheidenheid zijn minder dan op Heumensoord, de Bisselt of de Duivelsberg. Maar de paddenstoelen van De Bruuk mogen er ook zijn, al was het alleen al ter compensatie van de zomerse orchideeën. Niet alle zwammen zijn even mooi. Sommige exemplaren hebben het voortijdig begeven. Maar liefhebbers van herfstwandelingen, al dan niet op zoek naar van paddenstoelen. komen ook in De Bruuk aan hun trekken. De werkzaamheden aan de sloten zijn geen belemmering voor (weer) een rondje De Bruuk, wel een aansporing om te zien, dat actief natuurbeheer soms inzet van mensen en machines vergt.

De paddenstoelen in De Bruuk zijn een verhaal apart. Na enige gewenning ontdekt de oplettende wandelaar een tamelijk grote variatie aan zwammen, boleten en koppen. De meeste paddenstoelen hebben beperkte afmetingen, Daar staat tegenover, dat soms grote groepen opduiken, vooral in de boomrijke delen van De Bruuk.Determinatie is geen eenvoudige zaak, omdat nogal wat paddenstoelen beschadigd, aangevreten on omgevallen zijn. De Vliegenzwam ziet er niet fraai uit, de Kumrussula evenmin. De Gewone Zwavelkoppen leren, dat kleurverschillen een nauwkeurige identificatie bemoeilijken. Wie over een smartphone beschikt, vindt in de app Obsidentify een fraai hulpmiddel om snel de naam van de paddenstoel te weten te komen. Lukt dat niet, dan rest het huiswerk: een zoektocht op internet. Kennisvermeerdering, dat blijft immers een uitdaging, ook wanneer het om zwammen gaat.

Herfst in De Bruuk, dus ook het riet verklaart. Achter de rietpluimen het blauwgrasland, dat ruim een maand eerder is gemaaid dan het gedeelte op de eerste overzichtsfoto. (Foto: Ad Lansink)

Torens: oproep tot bezinning

Beschouwing over de Toren van Babel bij de opening van de expositie Tekens in het landschap van Harrie Gerritz op 3 oktober 2020 in kerkelijk centrum De Schakel te Wijchen

Tekens in het landschap: Bronzen beelden en grafiek van Harrie Gerritz

Twintig-twintig, veertig, tachtig: met die woorden begon ik op 3 october 2020 mijn presentatie bij de feestelijke opening van de ere-expositie van Harrie Gerritz in kerkelijk centrum De Schakel in Wijchen. Veertig jaar De Schakel, dat moet gevierd worden, vond de werkgroep kunst in de kerk, toen 2020 nog maar net begonnen was. En wie zou een overzicht van zijn werk dan mogen exposeren? Harrie Gerritz natuurlijk. De befaamde kunstenaar uit Wijchen had de mijlpaal van tachtig jaar net gepasseerd. Bovendien had hij de leden van protestantse gemeente van Wijchen dertig jaar geleden bij de viering van het eerste decennium van De Schakel al verblijd met een fraaie prent. Dat pastor Marieke Meek en Harrie Gerritz daarna bij mij kwamen met het verzoek de gasten toe te spreken over De Toren van Babel was een voor de hand liggend vervolg op het kunstenaarsboek De Toren van Babel, de bibliofiele editie die ik met Harrie Gerritz en boekontwerper Sophie van Kempen op 5 juni 2019 had gepubliceerd.

Margreet van de Meij verwelkomt namens kunst in de kerk dertig gasten. Op de zijwand grafiek van Harrie Gerritz, met in het midden de zeefdruk ‘Ladder van Lansink’ (2012) (Foto: Sophie van Kempen)

De Toren van Babel past in meer opzichten bij het thema van de expositie: Tekens in het landschap. De mythische toren uit Genesis 11 moet eeuwen voor het begin van de christelijke jaartelling al een kolossaal teken zijn geweest, van ver zichtbaar in het uitgestrekte land van het Assyrische Rijk. In de bijbelse overlevering werd de Toren van Babel een teken van grootspraak én van tegenspraak. Een totempaal van gekte, verwaandheid, hoogmoed die ten val komt, maar ook een richtingwijzer naar een toekomst van diversiteit en gerechtigheid, van wilskracht en saamhorigheid. Voor Harrie Gerritz zijn torens een teken van herkenning, in het Land van Maas en Waal, maar ook daarbuiten. Zelf herinner ik me de Utrechtse Domtoren, waarop ik tijdens de colleges van Dijksterhuis af en toe keek om te zien hoe lang het college nog duurde. Torens moesten vroeger blijven staan, ook zonder kerk, als gemeenschapsbezit en als noodklok wanneer een overstroming dreigde. De Schakel toont Harrie’s kleurrijke verbeelding van torens met en zonder kerk, veelal op papier, soms in brons.

Ruimte genoeg om Ad Lansink en grafiek van Harrie Gerritz vast te leggen (Foto: Ans Lansink(

De bezoekers van Tekens in het landschap treffen tussen de kerken en torens een zeefdruk met een ladder als symbolische richtingwijzer. De goed herkenbare ladder staat tussen een reeks symbolen, die in de beeldtaal van Harrie Gerritz staan voor aarde, lucht, water, vuur en bodem. De eenvoudige, zwarte ladder staat stevig op de rode aarde, met de staanders in vruchtbare grond en naast het gele huis van de verantwoordelijke mensheid. Harrie Gerritz tekende eigenlijk een scheppingsdag: ‘Dag nul, voordat God aan zijn zevendaagse werkweek begon. Je hoeft niet gelovig te zijn om respect te hebben voor de schepping’ aldus de kunstenaar, een schakel op de tijdas van vroeger naar later. Hij ging zijn nieuwsgierigheid achterna en volgde zijn intuïtie om met landschaps-elementen een nieuwe werkelijkheid te scheppen. Harrie Gerritz maakte in 2012 die zeefdruk over de ook intuitieve Ladder van Lansink op verzoek van afvalonderneming Attero, die aandeelhouders en contractpartners richting wilde wijzen op hun verantwoordelijkheid op weg naar een zorgvuldig, waar mogelijk circulair afvalbeheer. 

Harrie Gerritz, Sophie van Kempen en Klaas Bouwmeester (Foto: Ad Lansink)

Tussen 2015 en 2017 schreef ik Challenging Changes, een omvangrijk boek over de betekenis van de Ladder van Lansink voor de circulaire economie. Harrie Gerritz’ verbeelding van de ladder staat in dat boek, en stond model voor de door Sophie van Kempen ontworpen boekomslag. De brede waardering voor Challenging Changes en de internationale erkenning met de in Kuala Lumpur toegekende ISWA Publication Award 2028 stimuleerden mij om de instituties en mensen, die mij bij de realisering van het achteraf omvangrijke project hebben geholpen, op enigerlei wijze te bedanken. Ik dacht ver van huis aan de uitgave van een bibliofiele editie van De Toren van Babel: bewerking van een oude voordracht, waarmee ik twintig jaar eerder de expositie ‘De Waanzin ten Top’ in het Bijbels Openlucht Museum had mogen openen. De belangstelling voor die voordracht las ik af aan latere internetscores. Harrie Gerritz en Sophie van Kempen zegden meteen hun medewerking toe. Op 5 juni 2019 kon het kunstenaarsboek gepresenteerd worden, opnieuw in het Bijbels Openlucht Museum, dat tegenwoordig Museum Orientalis heet.

Harrie Gerritz: Grafiek uit de Toren van Babel (2019) De Rode en de Zwarte Toren van Babel – Oplage 50 (Foto: Ad Lansink)

‘The making off’ van de Toren van Babel illustreert de eensgezinde en creatieve samenwerking tussen Harrie Gerritz, Sophie van Kempen en mijzelf. Ik vertel(de) dat verhaal graag om aan te tonen, wat bereikt kan worden wanneer tussen mensen vonken van herkenning overspringen. Mijn voordracht ging uiteraard verder dan de loutere ‘the making off’. Van belang is ook de boodschap, die kunstenaars en schrijvers kenbaar willen maken om anderen te inspireren en mee te nemen om de vaak onverwachte tocht door het leven. De twee zeefdrukken van Harrie Gerritz verbeelden de hoogmoed, die ten val kan komen, en de oproep tot bezinning, zelfs wanneer de toren tot de hemel rijkt. Met de negen columns van de Toren van Babel heb ik gepoogd een stevig signaal te geven aan gangmakers en volgers in het maatschappelijk bestel, een heldere waarschuwing voor zelfoverschatting. Dat signaal mag alom zichtbaar worden, nu incidentele politiek wint van structurele aanpak en emotionele argumenten hoger scoren dan rationele overwegingen. Door (te) grote afhankelijkheid van publiciteit gaat vorm vaak boven inhoud, en incidentele politiek boven lange-termijn-beleid. 

Tekens in het landschap: vier torens op een rij. Grafiek van Harrie Gerritz (foto: Ad Lansink)

Pragmatisme is op zich te verdedigen, maar mist te vaak een principiële grondslag. Vergezichten zijn noodzakelijk maar zijn niet gebaat met op hoogmoed gestoeld wensdenken. Lessen uit het verleden op diverse terreinen – denk aan rommelige ruimtelijke ordening, slordig milieubeheer, vervuilende mobiliteit, doorgeschoten marktdenken – leveren voldoende leergeld voor evenwichtige en verstandige beleidskeuzes, wanneer tijdig randvoorwaarden worden geformuleerd. De trend van globalisering hoeft niet te worden gekeerd, wanneer voorkomen wordt dat immateriële waarden worden weggedrukt door materieel gewin. De gedachte aan de maakbaarheid van de samenleving vereist een teken van tegenspraak: een Toren van Babel op de grens van de nieuwe tijd, al was het alleen al om na te denken over de rechten en plichten van de mens, voor elkaar en voor de schepping. De Toren van Babel is een waarschuwing tegen zelfoverschatting, een oproep tot bezinning, een uitnodiging voor gedeelde verantwoordelijkheid. 

Ad Lansink aan het woord. Opvallend: projectie op schuine wand, met in beeld Sophie van Kempen, die ook deze foto maakte

Terug naar het begin, nu in cijfers: 20-20-40-80. Bij de jaarwisseling was niet te voorzien, dat 2020 met de wereldwijde uitbraak van Covid19 een in letterlijke zin rampzalig en daarmee ook een historisch jaar zou worden. De pandemie confronteert de samenleving met veel verdriet, met zorgen en met tal van onzekerheden. Coronaregels belemmeren het normale leven, in de openbare ruimte, in gebouwen en zelfs thuis. Mondkapjes zijn een normaal kledingstuk geworden, en afstand houden het parool. Een ferme handdruk is uitgesloten laat staan een omhelzing. Daarom is het bewonderenswaardig dat de werkgroep kunst in de kerk erin geslaagd is ondanks de beperkingen een mooie opening van de dubbele ere-expositie – Harrie Gerritz 80 en De Schakel 40 – te organiseren. De muzikale bijdrage van Berry van Berkum op orgel en piano droeg daaraan evenzeer bij als de mooie, inhoudelijke toespraken van Margreet van der Meij en Marieke Meek. Het was een voorrecht om met de voordracht over Toren van Babel in woord en beeld mee te mogen werken aan deze feestelijke en inspirerende gebeurtenis.

De bibliofiele editie ‘Toren van Babel’ bestaat uit een met linnen bedekte beklede cassette met twee zeefdrukken van Harrie Gerrits en een bijzonder vormgegeven boek met negen columns van Ad Lansink. Voor liefhebbers van bibliofiele editie zijn nog 4 (van 50) exemplaren beschikbaar v

NB 1: De blauwe tekst in de slotparagraaf zijn de links naar een korte weergave van de improvisatie op orgel van Berry van Berkum, en de videoweergave van de presentatie over de Toren van Babel

NB 2: De expositie is te bezichtigen op zaterdag 10, 17, 24 en 31 oktober; 7 en 14 november van 14 – 16 uur. Info: Margreet van der Meij,  Tel: 0652172290, margreetvandermeij@hetnet.nl

Ladder van Lansink, Beeldspraak, Knotsenburg en andere topics

Translate »