Terugkijken naar wat was, is minder spannend dan vooruitkijken naar wat komen gaat. Het voorspellen van de toekomst kent het discutabele genoegen van de onzekerheid, die meestal wint van de zekerheid van het verleden. Deze gedachten schoten mij te binnen toen ik voorspellingen las over het in 2050 noodzakelijke ruimtebeslag voor de recycling van afgedankte duurzame energiebronnen: zonnepanelen, thuisbatterijen en warmtepompen. Het bericht was ontleend aan een uitvoerig en gedetailleerd rapport over de gevolgen van volledige circulariteit voor bedrijventerreinen, opgesteld door CE Delft en de Stec Groep in opdracht van de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Infrastructuur en Waterstaat^[i]. De rapporteurs belichten de circulaire ketens van drie belangrijke sectoren: bouw, kunststoffen en maakindustrie. Zij komen tot gedetailleerde schattingen van de verwerkingscapaciteit en de daarvoor tot 2050 noodzakelijke fysieke ruimte. Vooruitkijken en tijdig inplannen van activiteiten is nuttig. Toch heeft terugkijken en waar nodig directe actie mijn voorkeur, ook omdat de transitie naar circulariteit stokt. Dat blijkt onder meer uit Kritieke grondstoffen voor energietransitie, Speciaal Verslag 2026/4 van de Europese Rekenkamer^[ii]. ‘Geen rotsvast beleid’ is de ondertitel van het recente, uiterst actueel rapport. Ook de Duitse vertaling – Keine solide strategie vorhanden – tekent de kritische benadering van de onafhankelijke adviseurs van de Europese Commissie en het Europees Parlement. De onderzoekers gingen niet over een nacht ijs. Zij keken naar koers en onderbouwing van het grondstoffenbeleid, diversificatie bij de invoer van grondstoffen, knelpunten bij de binnenlandse productie, en duurzaam beheer van hulpbronnen, inclusief recycling. Welnu: de Europese lidstaten slagen er niet in om de eigen voorraden van kritieke materialen veilig te stellen. De afhankelijkheid van landen buiten de EU – denk aan China, Turkije en Chili – blijft problematisch, terwijl uitgerekend die grondstoffen essentieel zijn voor de energietransitie. Spreiding van de import uit meer landen levert vooralsnog onvoldoende resultaten op. Daarbij komt, dat de winning van kritieke materialen binnen Europa weinig voorstelt, en herwinning na recycling eigenlijk nog moet beginnen: een uitdaging op zich. De conclusie van de Europese Rekenkamer, dat de doelstellingen van de Europese Unie inzake kritieke mineralen onhaalbaar zijn, moet in Brussel hard zijn aangekomen, temeer waar aanvankelijk werd verwacht dat die doelstellingen in 2030 waargemaakt zouden zijn. Inhaalslagen zijn absoluut noodzakelijk, wil Europa de pittige doelstellingen op het terrein van energietransitie en circulariteit op afzienbare termijn binnen bereik ziet komen. Vooruitkijken blijft nuttig, maar terug- en rondkijken blijven noodzakelijk, met als onmiskenbaar parool: Act Now: politiek en maatschappelijk. (RMB Maart 2026)

^[i] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/09/26/bijlage-2-eindrapport-ruimtevraag-circulaire-economie-op-bedrijventerreinen

^[ii] https://www.eca.europa.eu/nl/news/NEWS-SR-2026-04