Energieakkooord: te veel losse einden op de moeizame weg naar duurzame groei

EnergieakkoordHet overdreven enthousiasme, waarmee de SER onlangs de hoofdlijnen van een toekomstig energieakkoord aankondigde, gaf te denken en te doen. Te denken, omdat de tussentijdse berichten over het overleg tussen bedrijfsleven, milieuorganisaties en andere relevante partijen eerder een patstelling dan overeenstemming deden verwachten. Te doen, om na te gaan over welke onderwerpen en in welke mate overeenstemming was bereikt. Welnu: zelfs een onbevooroordeelde lezer van het SER-Hoofdlijnenakkoord kon snel zien, dat van echte overeenstemming geen sprake was, ondanks de positieve geluiden van de deelnemers aan het overleg. De milieuorganisaties noemen het akkoord een doorbraak in de omslag van kolen naar wind op zee.  De vakbeweging wijst op de 15.000 banen, die het akkoord gaat opleveren onder erkenning van het banenverlies aan bij de kolencentrales. De installatiebranche ziet perspectief in extra impulsen voor energiebesparing en duurzame energie. De agrarische sector wacht nog even af omdat betrokkenheid bij wind op land, zonne-energie, biomassa en aardwarmte nog niet in de hoofdlijnen is terug te vinden. Of de ook al opgewekte commentaren in Trouw en NRC terecht zijn wordt pas duidelijk, wanneer de uitwerking van de hoofdlijnen bekend is, en alle handtekeningen zijn gezet. Bedrijfsleven en milieubeweging verstaan in elk geval de kunst van windowdressing: het uitlichten van wat voor eigen achterban is binnengehaald.  Lezing van het bericht waarmee de SER op de valreep formeel heeft voldaan aan de deadline leert, dat weg naar duurzame groei nog veel hindernissen kent. Nu al rijst de vraag of de inspanningsverplichting nog voor de behandeling van de Rijksbegroting 2014 voor alle partijen – ook Kabinet en Kamer – een resultaatverplichting wordt. Dat wordt een pittige opgave gezien de slagen om de arm van het SER- Hoofdlijnenakkoord. Denk aan de vulling van het revolverend Groenfonds, waaruit energiebesparing in de gebouwde omgeving moet worden bekostigd. Denk ook aan de belastingkorting, die energiecooperaties voor wind- en zonne-energie mogen verwachten. Van volledige saldering lijkt geen sprake. Denk verder aan de CO2-redactie van 80-95 % in 2050, bijna vier decennia verder. De door minister Kamp aangekondigde lastenverlichting voor bedrijven en huishoudens kan evenmin becijferd worden zolang uitwerking van het akkoord op zich laat wachten. Ook de aangekondigde sluiting van oude, nog steeds volgens de vergunning functionerende kolencentrales, staat niet op voorhand vast. ‘Indien aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, zullen energiebedrijven oude kolencentrales, die in de jaren ’80 zijn gebouwd, sluiten’ zegt minister Kamp de SER na:  een andere geluid dan de zekerheid waarmee aanvankelijk sluiting in 2015 c.q. 2017 werd voorzien. Het is niet het enige losse einde, waarmee de onderhandelaars de hete zomer van 2013 zijn ingegaan. In- en outsiders zijn benieuwd of de losse einden alsnog aan elkaar geknoopt kunnen worden, via concrete uitwerking en transparante doorberekening. Zo niet, dan dreigt opnieuw een akkoord voortijdig te sneuvelen. Duurzame groei verdient een beter lot.

Merkwaardig manifest van hooggeleerd gezelschap in Trouw

Kop Voorpagina Trouw

Kop Voorpagina Trouw 22 juni 2013

Jan Rotmans, de onbetwiste goeroe van de duurzaamheid, heeft maar liefst vijf en vijftig hooggeleerde kornuiten weten te strikken voor de ondertekening van een manifest tegen de eventuele productie van schaliegas in Nederland. De vijf maal elf professoren hebben geen proefboringen nodig om vast te stellen, dat het Nederlandse schaliegas moet blijven waar het zit: diep onder het oppervlak. Trouw – de krant waar duurzaamheid bijna altijd troef is – biedt Jan Rotmans niet alleen ruimte op de opiniepagina. Nee: de kennelijk om nieuws verlegen redactie ruimt vrijwel de hele voorpagina in om het zogenaamde manifest extra aandacht te geven. Wie vervolgens het geschrift van de bezorgde hoogleraren leest, ontdekt weinig nieuws. Dat winning in Europa moeilijker is dan in Amerika is evenmin een openbaring als de risico’s van de fracking techniek. En wie naar steekhoudende argumenten tegen proefboringen zoekt, komt ook bedrogen uit. Vergelijking van de Amerikaanse met de Nederlandse topo- en demografie is kennelijk voldoende om bij voorbaat een serieus geomorfologisch onderzoek uit te sluiten, naast de inderdaad noodzakelijke risico- en kostenbaten-analyses. Winning van schaliegas in Nederland ligt op het eerste en tweede gezicht niet voor de hand. Maar waarom een ‘third opinion’ afwijzen wanneer de winning van schaliegas naast onmiskenbare nadelen ook voordelen oplevert? Waarom sluiten uitgerekend hoogleraren – voorlieden wanneer wetenschap en technologie in het geding zijn – zich elitair aaneen om verzet aan te tekenen tegen proefboringen en tegen een verantwoorde en zorgvuldige afweging van alle belangen? Zou het komen, omdat geologen, mijnbouwers en gastechnologen ontbreken in het overigens bonte palet van professoren? Of heiligt het doel van de duurzaamheid het middel van een semi-spontane actie? Een teken aan de wand is de zorg voor landschapsvervuiling door de – overigens tijdelijke – boortorens, een onderwerp, waarover ik Jan Rotmans bij pleidooien voor windenergie nooit heb horen klagen. Duurzame ontwikkeling is intussen meer gediend met inhoudelijke discussies over de voors en tegens van welke optie ook dan met een te vlug en gemakkelijk opgeschreven manifest. Wanneer ik mij bekende ondertekenaars ontmoet, wil ik ze toch eens vragen, hoe zij tegen een echte ‘peer review’ aankijken.

 

Preservation Hall Jazz Band – Still alive and kicking

tumblr_lz0gjaIUTI1rolj6ao1_400

Preservation Hall

Een kleine dertig jaar geleden – om precies te zijn in de zomer van 1984 -maakte ik op uitnodiging van de Amerikaanse regering een studiereis van maar liefst 7 weken door de Verenigde Staten met als onderwerp mijn aandachtsgebieden in de Tweede Kamer: volksgezondheid, milieubeleid, energiepolitiek en wetenschapsbeleid. Na een week Washington trok ik van plaats naar plaats van oost naar west en terug naar New York. Halverwege de pittige maar mooie trip mocht ik enkele dagen in New Orleans doorbrengen, omdat ik bij de voorbereiding bij de USIA in Washington had laten merken, dat ik van jazz hield. De drie dagen in het centrum van New Orleans waren onvergetelijk, vooral door het bezoek aan de befaamde Preservation Hall, midden in het ‘French Quarter’.

Enkele CD’s van de naar het beroemde etablissement genoemde orkest houden de herinnering levend, ook aan 1994 bij een tussenstop in New Orleans op de route Orlando – Houston voor het WK-voetbal. Nu, bijna 30 en 20 jaar later, ontdek ik via iTunes en Google, dat de Preservation Hall Jazz Band inmiddels haar halve eeuwfeest heeft gevierd. De samenstelling van het orkest heeft in die 50 jaar nogal wat wijzigingen ondergaan. Maar muziek en sfeer zijn gebleven, ook na de watersnood in New Orleans. De Preservation Hall Jazzband is ‘still alive and kicking’ op weg naar nieuwe mijlpalen. Wie op afstand de sfeer in het oude maar intieme bouwsel aan de St Peter Street wil proeven vindt via youtube oude en recente opnames van het wijd en zijd bekende orkest. Kijk en luister met het op de grond zittend publiek naar ‘Tailgate Tamble’, met Mark Braud (trompet), Charlie Gabriel (clarinet), Freddie Lonzo (trombone) Clint Maedgen (tenor sax), Rickie Monie (piano), Walter Payton (bas), Ben Jaffe (tuba) en  Joe Lastie (drums), in de Preservation Hall op 10 August 2009

Energiebeleid: zoveel hoofden, zoveel zinnen of toch een nationaal akkoord?

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Hoogspanningsmast
Foto: Pascal Vyncke, Seniorennet.be

Nog voor de vaststelling houdt het Nationaal Energie Akkoord de gemoederen van hele en halve insiders danig bezig. De buitenwereld wacht intussen met spanning op de resultaten van het al maanden durende beraad, dat onder coördinatie van de SER in grote beslotenheid plaats vindt. Zoals gebruikelijk lekken af en toe stukken uit, hoewel alle deelnemers geheimhouding hebben beloofd. Die uitgelekte stukken beloven in de ogen van Jan Rotmans niet veel goeds. De Rotterdamse transitiegoeroe noemt het uitgelekte document een ‘draak van een stuk, vol ambtelijk jargon’. Het Financieel Dagblad ‘verrast’ de lezers met de dwarsliggers van het ministerie van financiën, en de Telegraaf voorspelt sluiting van alle kolencentrales. De oneliner ‘waar rook is, is vuur’ gaat in dat geval niet meer op. Hoewel: vervanging van kolencentrales door windturbines gaat volgens de krant enkele decennia duren. Hoe het ook zij: het Nationaal Energie Akkoord werpt schaduw en licht vooruit, koude en warme gevoelens naast elkaar. De belangen van de stakeholders lopen kennelijk zo ver uiteen, dat het vinden van een gezamenlijk draagvlak voor de vernieuwing van het energiebeleid een moeilijke zo niet onmogelijke  opgave is. Zoveel hoofden, zoveel zinnen dus. Bovendien knelt de onlosmakelijke relatie tot het fiscale stelsel, naast de aderlating voor de staatskas wanneer de z.g. saldering van duurzame energie werkelijkheid wordt. Ook het netbeheer brengt haar eigen problemen met zich mee, ondanks de glorieuze toekomst van ‘smartgrids’ . Wie het Nederlandse energiedossier kent is evenzeer verbaasd over het aanvankelijke optimisme als over de voorbarige kritiek op het akkoord. Over de noodzaak van energiebesparing en energiediversificatie is iedereen het eens, en over de vergroting van het aandeel duurzame energie ook. Maar zodra de financiering van de maatregelen om de hoek komt kijken, verandert de stellingname van de partijen zienderogen. De profeten van de duurzaamheid hebben geen oog voor de financiële aspecten, de producenten kijken vooral naar rentabiliteit en continuïteit, de verbruikers – groot zowel als klein – vragen om de laagste tarieven, en de overheid vreest financiële tekorten.  Diversificatie – bedoeld om de leveringszekerheid voor alle energie-vragende sectoren, dus ook verkeer en vervoer – te waarborgen kent evenmin veel eensgezinde aanhangers. Fossiele energie uit steenkool wordt verbannen, kernenergie ook, waardoor de optie van goedkope basislast voor de transitie naar een waterstofeconomie achter de horizon verdwijnt. Inzet van aardgas mag nog wel op bijval rekenen, maar winning van schaliegas wekt weerstand. Biogas uit vergisters scoort goed, zij het dat de kwantitatieve bijdrage laag blijft. De weerstand tegen de (te grote) inzet van biomassa groeit. Resteert dus de vergroting van het aandeel van zon- en windenergie. Maar ook die optie kent knelpunten: het ontbreken van opslagsystemen, die het discontinue karakter van deze ‘stromingsbronnen’ kan compenseren, en de bekostiging van de investeringen, via een omslagstelsel of via de invoering van een CO2-tax. Hopelijk slagen de ‘energieke’ stakeholders er in de verdeeldheid aan de kant te schuiven door een gezamenlijke keuze voor realistische besparing en duurzame diversificatie.

 

Vertrouwen: Angela Merkel wijst in Nijmegen Europa de weg naar de toekomst

merkel

Angela Merkel, na de overhandiging van de ‘doctorscape’ door CvB-voorzitter Gerard Meijer en Rector Magnificus Bas Kortmann in de Nijmeegse Sint Stevdenskerk op 23 mei 2013

Het merendeel van de talloze voetballiefhebbers, die zagen hoe Angela Merkel de winnaars en de verliezers van de spectaculaire CL Finale in Londen hartelijk complimenteerde met hun geweldige prestatie, weten niet dat de Duitse Bondskanselier twee dagen tevoren in de oudste stad van Nederland zelf een bewonderenswaardige prestatie had geleverd. De Nederlandse kijkers naar de zinderende wedstrijd tussen FC Bayern en Borussia Dortmund – winnaar en verliezer op de valreep – konden het wel weten. Want de verlening van het eredoctoraat van Angela Merkel aan de Radbouduniversiteit had in Nederland vrijwel alle kranten gehaald, ook de voorpagina’s, waarop de rode doctorscape van de even bescheiden als doortastende politica op voorhand aandacht vroeg. De Radboud Universiteit mocht zich gelukkig prijzen met de nieuw eredoctor, niet alleen omdat Angela Merkel de viering van het 90-jarig bestaan extra luister bij zette, maar ook en vooral door de voortreffelijke rede waarmee ‘de machtigste vrouw van Europa, misschien zelfs de wereld’  het eredoctoraat aanvaardde. Haar kernboodschap luidde: houdt vertrouwen. Vertrouwen in elkaar, over de grenzen heen, vertrouwen in de jeugd, in innovatie, vertrouwen ook in Europa, waar de gemeenschappelijke toekomst ligt van alle mensen, ongeacht hun komaf. Het tussentijds applaus in de volle Stevenskerk, en de staande ovatie na afloop van haar toespraak, mogen doen verwachten dat de woorden van de Duitse Bondskanselier in vruchtbare aarde vielen.

Boeiende ‘Mindscapes’ van Frank Vanhooren in Brugge

P1030566

Frank Vanhooren
Droombeeld van een eenzame

Op doortocht van Cayeux sur Mer naar Nijmegen blijkt – zoals te verwachten was – Brugge een geschikte plaats voor een toevallige tussenstop. Het Vlaamse pronkjuweel op Unesco-lijst van Werelderfgoed trekt talloze bezoekers, uiteraard op de Grote Markt maar ook in de kerken en musea. Na het bezoek aan het beroemde Belfort en het fraaie Stadhuis treffen we – ook bij toeval – de expositie ‘Mindscapes van de Vlaamse keramist Frank Vanhooren: enkele tientallen minibustes van oude(re), meestal in diep gepeins verzonken mannen. Een deel van de figuren doet, ook door de zwartgrijze kleur, nogal somber aan. Een ander kleurrijker deel spreekt, hoewel vrolijkheid ver te zoeken lijkt, sterk tot de verbeelding, ook door de soms mysterieuze titel, die de kunstenaar op de sokkel van de beelden heeft geplakt. De beelden drukken kennelijk uit, wat de kunstenaar in zijn omgeving waarneemt. Frank Vanhooren legt ons zelf de kleurverschillen uit. De zwart-grijze beelden zin bij hogere temperatuur gebakken om weer en wind te kunnen doorstaan. De figuren met de meestal aardse kleuren – gebakken bij ruim 1000 graden – zijn bedoeld voor binnen: stille en eenvoudige ‘critineske’ beelden, waarin de kunstenaar de ziel van de mens probeert bloot te leggen. ‘Droombeeld van een eenzame’ gaat mee naar Nijmegen, herinnering aan een bijzondere ontmoeting met een bevlogen kunstenaar, die de samenleving anno 2013 met eigen ogen beziet en weergeeft. Wie een indruk wil krijgen van Frank Vanhooren’s werk hoeft niet naar Brugge of Desselgem: zijn website biedt een boeiende kijk op de keramische figuren van Frank Vanhooren.

Leergeld in Tweede Kamer na staaltje van collectief onvermogen

tweede_kamer

Blauwe Kamerzetes

Trouwe volgers van Kamerdebatten kennen het ritueel van drukke Kamerleden, die hun blauwe zetels even inruilen voor een staanplaats achter de balie. Woordvoerders verdringen zich achter de microfoons,  andere leden volgen van dichtbij de discussie met de spreker of de Kamervoorzitter, om zich later te mengen in een vaak chaotische woordenwisseling.  Weer andere leden hopen op een shot van een toevallige fotograaf of een pitch van de camera met afstandsbediening. Hoe het ook zij: die samenscholing bij de balie is spannend en aandoenlijk tegelijk, teken van activiteit maar soms ook toonbeeld van overbodigheid. Geen wonder dus, dat Kamervoorzitters wel eens moeite hebben met het ordenen van zoveel hoofden, zoveel zinnen. Het befaamde spreekwoord speelde Anouschka van Miltenburg wel opvallend veel parten bij de regeling van werkzaamheden over wat de ‘Bulgaarse fraude’ is gaan heten. Een spoeddebat met staatssecretaris Weekers (VVD) zat er niet in, omdat de bewindsman het ‘feitenrelaas’ niet tijdig kon overleggen. De splitsing tussen het ‘verantwoordingsdebat’ en de discussie over het beleid vergrootte de verwarring. PvdA-woordvoerder Groot wist letterlijk en figuurlijk geen raad met de situatie. Toen Kamervoorzitter van Miltenburg door zijn toedoen afstand nam van het voorstel van de oppositie – een verantwoording meteen na het reces – snelde CDA-fractievoorzitter Buma naar voren. Hij verweet de Kamervoorzitter sturing in de verkeerde richting. Dat verwijt was voor de verraste – en naar later bleek verbolgen – Kamervoorzitter teveel van het slechte. Een heldere tegenvraag – trekt u mijn integriteit in twijfel? – bleef uit. Na voorwaardelijke ‘nederige excuses’ in de richting van de oppositie schorste Anouschka van Miltenburg de vergadering om even bij te komen. De verbaasde Kamerleden regelden vervolgens zelf eensgezind de verdere procedure. Verwarring en verbolgenheid om niets, zo lijkt het, ware het niet dat de Kamervoorzitter via het externe podium van Eva Jinek haar gram ging halen: ‘Ik ben heel erg boos op Buma’, en ‘Dat moet hij niet weer doen’.  Van zelfkritiek was en is kennelijk geen sprake en van leergeld evenmin. Dat leergeld moet overigens iedereen betalen: woordvoerders, die medeverantwoordelijk waren voor een rommelige discussie, Buma die ondanks zijn beheerste kritiek een schram opliep inbreng en de Kamervoorzitter, die in staat moet zijn ook onder moeilijke omstandigheden heldere conclusies te trekken, in de Tweede Kamer, niet daarbuiten, om een nieuw brevet van collectief onvermogen te voorkomen en herstel van politiek vertrouwen – toch al een moeilijke opgave – te bevorderen

Schaliegekte – een oneigenlijke en discutabele psychose

11111-schaliegaswinning-crop

Gedeelte van de Argumentenkaart Schaliegas
De volledige kaart is te verkrijgen bij TNO en bij de Argumentenfabrek.nl

Schaliegekte: de term is enkele maanden geleden gemunt door Peter van Vliet, die op www.duurzaam.nl onder de titel Schalie verstoort alles zijn mening over het omstreden gas niet onder stoelen of banken schuift. Voor- en tegenstanders van schaliegas hebben zich sinds de eerste berichten over potentiele winning in Nederland niet koest gehouden. Integendeel: de nadelen worden meestal breed uitgemeten door in- en outsiders. Het schetsen van de voordelen wordt veelal overgelaten aan echte of vermeende belanghebbenden, voor wie geldelijk gewin kennelijk zwaarder weegt dan de mogelijke verstoring van het (ondergrondse) leefklimaat. Intussen is het macro-economische en geopolitieke vuur aangestookt door de grootschalige winning van schaliegas in de Verenigde Staten, waardoor mondiaal de prijs van steenkool zakt. Paradoxaal genoeg zorgen de winning van schaliegas en de snelle toename van zon- en windenergie voor het afschakelen van de dure gascentrales ten gunste van de kolencentrales, die veel meer CO2 uitstoten. Opslag van het broeikaskas via CSS in lege gasholtes onder de Noordzee lijkt niet langer een optie, zolang de CO2-emissierechten een te lage prijs kennen. De cirkel van een verantwoorde energiediversificatie wordt dus niet gesloten, een punt dat meer discussie verdient dan de oneigenlijke schaliegekte. Oneigenlijk, omdat Nederland al vele jaren een gasland is, een gasrotonde wil zijn en bovendien voldoende kennis in huis heeft om op een verstandige manier na enkele goed opgezette proefboringen in staat moet worden geacht om een verantwoorde beslissing te nemen over het al dan niet winnen van schaliegas. Oneigenlijk ook, omdat het voorbarige nee-woord mij doet denken aan de onzakelijke en emotionele discussies over de inzet van kernenergie. Nederland voert wel stroom uit kerncentrales in, en deelt in de winsten van kernstroomproducenten via de productie en verkoop van uraniumverrijkte splijtstoffen van Urenco uit Almelo. In dat geval mogen economische overwegingen de doorslag geven. Waarmee niet gezegd is, dat dat bij schaliegaswinning ook zo moet zijn. Maar een verstandige beslissing vergt wel kennis van en inzicht in alle voor Nederland relevante aspecten. Proefboringen kunnen daarbij van grote betekenis zijn, ook voor waterleidingbedrijven en bierbrouwers

Nijmegen schrijft met De Oversteek geschiedenis

BISDT92CEAA7Jzx.jpg-large

Invaren van nieuwe boogbrug
De lieren doen hun werk

Nijmegen beleefde op zaterdag 20 april 2013 een historisch ogenblik: het invaren van de fraaie boogbrug, die in het afgelopen jaar geleidelijk is opgebouwd aan de noordzijde van de Waal. De Gemeente Nijmegen, de Gelderlander en de bouwcombinatie hadden ruim te voren de bevolking warm gemaakt voor de – ook achteraf – indrukwekkende operatie, die met hoge precisie en binnen de gestelde tijd werd geklaard. Op pontons werd de boogbrug met wegdek haaks op de rivier getrokken, en vervolgens op de bruggehoofden geplaatst. Het invaren trok minder bezoekers dan aanvankelijk werd verwacht. De zon scheen volop maar door de koude wind haakten kennelijk veel kijkers snel af.

1366576852NP1030496

Achter het hek bij Latenstein
kijken naar de komst van de stadsbrug

De Nijmegenaren die de stadzijde hadden uitgezocht voor het schouwspel moesten – wanneer zij geen pas hadden weten te bemachtigen voor het gebouw van De Gelderlander – genoegen nemen met een plaats achter de hekken van de bedrijfsgebouwen aan het westelijk Waalfront. Toch was ook daar de waardering voor het (letterlijke en figuurlijke) kunstwerk groot. Nijmegen schrijft met De Oversteek geschiedenis: na veel discussie eindelijk een tweede stadsbrug, die het silhouet van de stad aan de Waal en de bereikbaarheid sterk vergroot.

1366577583NP1030483

Boogbrug in volle glorie
zij het met hulpconstructies

De boogbrug heeft een bijzondere vorm door de twee ‘vorken, aan de uiteinden van het wegdek. De slanke constructie maakt nu al indruk, ondanks de aanwezigheid van de tijdelijke stellages – de  rode stalen torens – waarmee de brug op de pontons is geplaatst. Na de verwijdering van deze hulpconstructies zal De Oversteek een nieuw icoon zijn in het rivieren-landschap rond Nijmegen. De afwerking zal overigens nog heel wat tijd vergen. De opening van de brug zal waarschijnlijk over ruim een half jaar plaats vinden.

1366577703NP1030484

Detail: bevestiging tijdelijke toren

De toeschouwers hebben ongetwijfeld vele duizenden foto’s gemaakt van het invaren, met smartphones en eenvoudige digitale cameras, maar ook met professionele apparatuur. Ook de  bouwcombinatie, die De Oversteek heeft gerealiseerd heeft het bouwproces en de plaatsing van de boogbrug vastgelegd getuige de afbeeldingen, die via Twitter en andere media zijn verspreid. Wie in korte tijd een indruk wel krijgen van de historische gebeurtenis op 20 april 2013 moet zeker kennis nemen van de videomontage van John van Campen. Het laden van het bestand kost even, maar enig geduld is de moeite waard.

Jan Storm’s afscheid van Nedvang

Tegel Jan Storm

Herinneringstegel Jan Storm
Directeur Nedvang 2005-2013

Jan Storm, (oud-)politicus, manager en bestuurder, nam op 18 april 2013 in de Rotterdamse Van Nelle-fabriek – als industrieel monument een icoon op zichzelf – afscheid van Nedvang. Dat is de koepel van het bedrijfsleven, dat hij vanaf 2005 op de kaart heeft gezet, soms tegen de stroom in, maar met grote inzet en onophoudelijk enthousiasme. Nedvang betekent: Nederland: van afval naar grondstof. Met de befaamde Plastic Hero is de samenleving bewust gemaakt voor de betekenis van de gescheiden inzameling van verpakkingen. Verpakkingsafval verdient inderdaad een tweede leven, en meer. Hoewel Nedvang zelf geen expliciete keuze heeft gemaakt in de discussie over bron- en nascheiding leren de cijfers, dat de overgrote meerderheid van gemeenten gekozen heeft voor bronscheiding. Nedvang en het Afvalfonds, die samen de producentenverantwoordelijkheid waar maken, kijken overigens primair naar de kwaliteit van de deelstromen van bron- en nascheiding.  De kwaliteit en daarmee de prijs, die de afnemers – producenten van nieuw granulaat – willen betalen bepalen de waarde van de deelstromen. Jan Storm kan terugzien op een boeiende en indrukwekkende tijd. Zijn opvolgers in de intussen aan nieuwe werkelijkheid aangepaste organisatie zullen ongetwijfeld verder gaan op de weg naar een duurzamer samenleving.